07 October 2021

ޤައުމީ ދުވަހޭތޯ އެވެ؟

ހިޖުރީ ސަނަތުން 981 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހިންނަށް އަލި ވިލުނީ މިނިވަން ފަތިހަކަށެވެ. ހިޖުރީ ގޮތުން އަދަކީ  ފުރެތިކާލުން (ޕޯޗްގީޒުން)ގެ  އަނިޔާވެރި ވެރިކަން ސިއްކަޖެހި މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ދިވެހި ޤައުމުގެ މިނިވަންކަން ހޯއްދެވިތާ 462 އަހަރު ފުރޭ ތާރީޚީ ދުވަހެވެ. މީލާދީ ގޮތުން އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 1 ޖުލައި 1573 ވީ ބުދަ ދުވަހެވެ. މާތް ﷲ  ، މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނާއި، އެވަރުގަދަ ކޮމާންޑަރުގެ ހިތްވަރުގަދަ ފަހުލަވާނުންނަށް ޝަހީދުންގެ މަތިވެރި ދަރަޖަ މިންވަރުކުއްވާށި. އާމީން. 


ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ރަބީޢުލް އައްވަލު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަސް ބަންދު ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި، އާދެ ޤައުމީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި އޮތުމުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައިބާވައޭ ހިތަށް އަރައެވެ.  ޤައުމީ ހެދުން ލައިގެން ތިއްތި ވެލައިގެން ފޮޓޯނަގަމެވެ. ޤައުމީ ލަވަ ޓީވީ އިން އެބަ ފޮނުވައެވެ. ލިބުނު ޗުއްޓީދުވަހު ހަމަޖެހިލަިއގެން އެބަ ނިދާލެވެއެވެ. ޤައުމީ ދުވަހު ކުރަންވީ ކަންތަކީ މިއީބާއޭ ހިތަށް އަރައެވެ؟  އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ޗުއްޓީ ކޮށްލާށެވެ. އަރާމުކޮށްލުމާއެކު  މި 24 ގަޑިއިރުން 1 ގަޑިއިރު ޤައުމާއި މެދު ފުންކޮށް ވިސްނާލާށެވެ. 

ޤައުމެއް ޤައުމަކަށް ވަނީ އެތަނުގައި ޤައުމިއްޔަތުގެ ފިކުރު އޮތަތީ އެވެ. އެކިޔާ ޙުއްބުލް ވަޠަން އަޮތަތީއެވެ. ޤައުމެކޭ މިކިޔަނީ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު، އެހެން މީހުންނާއި ތަފާތު ކޮށް ވަކި ޖަމާޢަތަކަށްވެ، ކަނޑައެޅޭ ތަނެއްގައި ޤާއިމުވެ އެތަން އެބައިމީހުންގެ ވަޠަންކަމުގައި ދެކެ އެހެންމީހުންވެސް އެކަން ބަލައިގަތުމުންނެެވެ. މިފިކުރާއި ބަހާނެތި ދިއުމުން ޤައުމު ނެތިދެއެވެ. 

ޤައުމީ ދުވަހު ފިކުރު ހިންގާލަން ރަނގަޅު ދެތިން ކަމެއްގެ ވާހަކަ ދަންނަވާލަން ހިތަށްއަރައެވެ. 

މިއަދަކީ ދެފައި ދަމާލާފައިގޭގެތިބެންވީ ދުވަހެއްނޫނެވެ.  އަރުވާޖަހައިގެން، ރަނގަޅަށް ކަމަރު ބަނދެގެން ނިކުންނަންވީ ދުވަހެވެ. އަންނާން އޮތް ޖީލުތަކަށް ޤައުމިއްޔަތުގެ އަގުހުރި ފިލާވަޅު ބުނެދޭންވީއެވެ. ޤައުމިއްޔަތުގެ ރުކުންތަށް އެކުދިންގެ ހިތުގައި ބިންވަޅުނަގުވަންވީއެވެ. ތާރީޚުގެ ސަފުޙާތައް ކިޔާދީ، އަޅުވެތިކަމުގެ ހިތިކަމާއި ގިތިކަން ފަހުމު ކޮށްދޭނެްވީއެވެ. ތަރައްޤީ ވުމަކީ، ޤައުމުދެކެވާ ލޯބު އުނިވާންޖެހޭ ކަމެއްނޫންކަން އަންގަދޭންވީއެވެ. ތަހުޒީބުވުމަކީ ޤައުމާއި ވަޠާނާއި ދީނާއި ޘަޤާފަތް ވަގުބުޅަލަށްދީ، "ޒަމާނީ" ވެލުން ނޫންކަން ބަހާއި ޢަމަލުން ދައްކުވައިދޭންވީއެވެ. މިޤައުމަކީ ފަޚުރުވެރި ތާރީޚަކާއި ސަޤާފަތެއް އޮތް ތަނެއްކަން އެކުދިންނަށް ކިޔައިދޭންއެބެޖެހެއެވެ. 

މުޅި ޤައުމުގެ ހުރިހާ ސްކޫލަކުން ޒަމާނޭ ގުޅޭނެހެން އޮންލައިން މަހާސިންތާއެއް މިކަމާގުޅިގެންވެސް ނުބޭއްވެން ވީ ސަބަބެއް ނެތްކަން ހަނދާންކޮށްދެމެވެ. ރަށުފެންވަރުގައި މުޅިރާއްޖޭގައި ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަ ކުރުމުގެ ޗާލު އާދަ ހަނދާންނެތިދިއުމުން ދެރަވާހާލުއެވެ. 

ދިވެހި ޤައުމުގެ ޤައުމިއްޔަތުގެ އެންމެ މުހިއްމު ރުކުނަކީ އިސްލާމް ދީން ކަމުގައި އަބަދުވެސް އެބަ ބުނެވެއެވެ. އެހެން ކަމަށް ވާނަމަ ޤައުމިއްޔަތުގެ ކިއްލާގެ މިތަނބު ހިމާޔަތް ވާން އެބަ ޖެހެއެވެ. އިސްލާމް ދީނާ ދެކޮޅު ފިކުރުތަކާއި، ދީނީ މިނިވަންކަމަށް ގޮވާލެވޭ ގޮވެލިތަކުގެ އަޑު ހަރުޒަމާނެއްގައި، ދިވެހިންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު މި އޮއިވަރުގައި ޖެހިއްޖެ ކަން ޤަބޫލުކޮށް އެމީހުން ބާކީކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އަލުން ހެޔޮމަގަށް ގެނައުމަށް ޤައުމީ ފެންވަރުގެ މަސައްކަތެއް ފަށަން އެބަޖެހެއެވެ. މީގައި ދީނުގެ ނަމުގައި ހަރުކަށި ހައްދުހަފަނައެޅުމުގެ ތެރެއަށް ދެވުނު މީހުންވެސް އަނބުރާ ރިހެބިލިޓޭޓް ކުރާނެ ގޮތަތަކެއް އެބަ ބޭނުންވެއެވެ.  ބޭރު ޤައުމުތަކުގެ އަހުލީ ހަނގުރާމަތަކުގެ ތެރެއަށް ، ޖިހާދުގެ ނަމުގައި ފޭދިގެން ދިޔަ ދިވެހިން އަލުން ދިވެހި ޤައުމަށް ގެނެސް އެމީހުންގެ އަލުން މުޖުތަމަޢަށް ހާނުވަން އެބަޖެހެއެވެ. 

ރާއްޖެ ކިތައްމެ ކުޑަ ނަމަވެސް ދިވެހިންނަކީ އަމިއްލަ ބަހަކާއި އަކުރެއް ލިބިފައިވާ ފާޚުރުވެރި ބައެކެވެ. ބަހުގެ ޢިލްމު ދިނުމުގެ އުސްލޫބުތަށް ޒަމާނާއި އެއްހަމަކޮށް، ބަހަށް ކުދިންގެ ހިތުގައި އޮތް ޝައުޤުވެރިކަން އިތުރުކުރުވަން ޖެހެއެވެ. މިއަދު ބޭބީ ނާރސަރީއަށް ކުއްޖާ ވަންނައިރު ސާފުކޮށް އިނގިރޭސި ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަން އިނގޭ އިރު،  އޭލެވެލް ނިމޭއިރު، ދިވެހި ބަހުން ލިޔަން ކިޔަން ނޭނގޭ ކުދިން ތިބި ކަމީ ހިތި ހަޤީގަތެކެވެ. އެއްގޮތަކަށްވެސް އެކުދިން ކިޔެވުމަށް ދެރަވެގެންނެއް ނޫނެވެ. އާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢު، ޤައުމިއްޔަތުގެ ބިންގާ އެޅުވުމުގައި ފޭލިވީއެވެ. ޤައުމުގެ ކަންކަން ރޭވިފައިވާ ގޮތުން ބަހުގެ އަހަށްމިއްޔަތު ނެތުނީއެވެ. އަދި ބަސް އުނގެނެންޖެހޭ ކަމަށް އެކުދިންނަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބެއް ނެތީއެވެ. މިޙާލަތު ބަދަލުކޮށް، ދިވެހިންގެ ކާބަފައިންގެ އަގުހުރި ތަރިކަ ދެމެހެއްޓުމަށް މިޖީލަކީ ބަހަށް ހުށިވާރު، ބަހުގެ އަގުވަޒަންކުރާ ޖީލަކަށް ހަދަން އެބަޖެހެއެވެ. 

ޒަމާނަށް ހޭލާ ތިބުމަކީ ޤައުމެއްގެ ނިސްބަތުން ނުހަނު ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އަދަކު ދުނިޔެއާއި ވަކިވެގެން، ވަޅެއްގައި އޮތް ބޮކެއްގެ ދުނިޔެ ފަދައިން ދުނިޔެއާއިމެދު ޢާފިލުވެގެން ތިބެވޭކަށް ނެތެވެ. ދުނިޔޭގެ ވަޔާއި އޮއި، ދިވެހިންނާއި އަރާ ހަމަކޮށްފިއެވެ. ދެން އޮތީ އެއަށް ފަރިތަވުމެވެ. ކުރިއަރަމުންދާ ދުނިޔޭގައި ފައިތިލަ ސާބިތު ކުރަމުންދާންވީއެވެ. ދިވެހިންގެ ގޮތުގައެވެ. ދިވެހި ވަންތަކަން ނަގާ ނުލައެވެ. ދިވެެހި ދަރިންގެ ހިތްތަކުގެ ޤައުމިއްޔަތުގެ ސިފަތަށް އަށަގަންނުވައި، ދިވެހި ވަންތަކަން އާލާކޮށްގެންނެވެ. ދިވެހި އައިޑެންޓިޓީގައި ވަރުގަދައަށް ހިފަހައްޓުވައިގެންނެވެ. 

ޤައުމެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާ އިރު، އިޖުތިމާޢީ ހާލަތު މިނަންޖެހެއެވެ. މިއަދު، އިއްޒަތާއި ޤަދަރަކީ، ވަކި މަޤާމެއް ލިބުމުން، ވަކި ގޮވައްޗަކަށް ވަދެވުމުން ކަމުގައި ދެކޭ ދެކުން ގޯސްކަން އެބަ ޤަބޫލުކުރަން ޖެހެއެވެ. ލަދުހަޔާތުގެ ކަންފުޅެއް ނެތި، ދުލަށް އެރިހާއެއްޗެއް ކިޔަމުން، ޒުބާބުކުރުމުގައި އިންސާނީ ތަރަހައިން ބޭރުވުމުން ދެންވެސް އަޅުގަނޑުމެން އަތްޖަހަން ތިބޭނަމަ، އެދެވެނީ ހާދަހާވާ ނުރަނގަޅު ފިލާވަޅެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އިޖްތިމާޢީ ކަންކަމަށް އެންމެ ނުރަނގަޅު އަސަރު ކުރުވި އެކަށްޗަކަށް ދިވެހި ސިޔާސީ ހަރަކާތްތައް ވާނެކަން ކަށަވަރެވެ. މިއަދު މީހަކު ސިޔާސީ ވުމުގެ އަސާސީ ޝަރުތަކީ، މީހުންނަށް ވަގަށް ގޮވުމާއި، އާޑަފުރައްސާރަކުރުމުގައި ކުރިއަރައިދިއުމާއި ވެނިމެނީއެވެ. ޤައުމުގެ އިޖްތިމާޢީ ފޭރާމުގައި ބޮޑު ބާގަނޑުތައް ހެދިއްޖެއެވެ. މިކަން އިސްލާހުކުރަން، އެފަދަ ނޭއްގޭނީ ސިފަތައް ހުރި ބަޔަކު އަޅުގަނޑުމެންގެ "ހީރޯއިން" ކަމުގައި މުޖުތަމަޢާއި ޅަދަރިންނަށް ދެއްކުން ހުއްޓާލަން، ޤައުމީ ދުވަހަކީ މުނާސަބު ދުވަހެކެވެ. 

ދިވެހި ޤައުމުގެ ތާރީޚުން ހެކިދޭ އެއް ކަމަކީ، މިޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްތިޤުލާލު ނެތިދިޔަ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެކަން މެދުވެރިވީ، ދިވެހިންތަކެއްގެ ޢައްދާރުވުމުގެ ސަބަބުންކަމެވެ. ދުނިޔޭގެ ވާދަވެރިކަމުގައި، މިޤައުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ކިއްލާ އަށް އަންނަ ބިޔަ ރާޅުތަކުގެ ހިމާޔަތުގައި ހުރި ގެރިގާ އެބަ ނަގައޭ ހީވެއެވެ. ޤައުމު ތަރައްޤީ ކުރުމާއި، ސިޔާސީ ގޮތުން ގޮތް ނިންމުމާއި، ޚާރިޖީ ސިޔާސަތަ އެކަށައެޅުމުގައި، ޤައުމުގެ އިސްތިޤުލާލަށް ރަށްކާތެރިިވާން އެބަޖެހެއެވެ. އެނޫން ނަމަ ހިތި ދުވަސްތަކެއް ތަޙައްމަލު ކުރަން ޖެހިދާނެއެވެ. 

ދިވެހި ދަރީންނޭނެވެ. ފަލަސްޠީނުގެ އާބާދީއަކީ 6 މިލިއަނެވެ. ކަޝްމީރުގެ އާބާދީއަކީ 13 މިލިއަނެވެ. ޗެޗްނިޔާގެ އާބާދީއަކީ 1.3 މިލިއަނެވެ. ސޯމާލިއާގެ އާބާދީއަކީީ 15.8 މިލިއަނެވެ. ދިވެހިންގެ އާބާދީ އަކީ އެންމެ 4 ލައްކައެވެ. އިބުރަތަކަށް ނުވޭތޯއެވެ؟ ނިޢުމަތުގެ ބޮޑުކަން ވަޒަންކުރެވޭތޯއެވެ؟ ބުއްދިވެރިއަކަށް އިޝާރާތަކުން ފުދެއެވެ. 




Photo: http://maafushimaldives.com/maldives-people/  

https://habibur.com/hijri/ce-1573/7/

09 September 2021

މިކަން ނިމޭނީ ކޮން އިރަކުން؟

  2019ވަނަ އަހަރުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސް ވެގެން ދިޔައީ  ޗައިނާގެ ހުބޭއި ޕްރޮވިންސުގެ ވޫހާން އިން، ކުރިން ނުފެންނަ އާ     ވަރައިރަހެއް (ނޮވެލް ވައިރަސްއެއް) ފެނުނުކަން ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތާ ބެހޭ ޖަމްޢިއްޔާ, ޑަބްލިއު އެޗް އޯ ގެ ސަމާލު ކަމަށް ގެނެވުނުދުވަހަށެވެ.  އެމައްޗަށް 618 ދުވަސްވީއިރު، މިދެންވެނި ވައިރަހުގެ ސަބަބުން މުޅިދުނިޔެ ކުޑަކަކޫ މައްޗަށް ތިރިވި ތިރިވުމުން އަދިވެސް މި އުޅެނީ އަރައި ނުގަނެވިގެންނެވެ.  އުފެދޭ ސުވާލަކީ މިކަމުން މިންޖުވާނީ ކޮން އިރަކުންތޯއެވެ!!! 


ކޮވިޑް ގެ މިހާރުގެ ހާލަތަކީ ކޮބައިތޯ ބަލާއިރު، ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ 223 މިލިއަން އިންސާނުންނަށް ކޮވިޑް 19 ޖެހި 4.6 މިލިއަން މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.  ރާއްޖޭގައި 82،364 މީހުންނަށް މި ބަލި ޖެހިފައިވާ އިރު 227 ފުރާނަ ގެއްލިދިޔައެވެ.  ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ %40.1 އަށް މަދުވެގެން އެއް ވެކްސިން ދެވިފައިވާކަމަށް ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.  އެހެން ނަމަވެސް މީގައި ހިއްސާ ކުރަނީ އެންމެ ނާޒުކު އާބާދީ، އާދެ، ފަގީރު ޤައުމުތަކުގެ އެންމެ %1.8 އިންސައްތައެވެ.  ރާއްޖޭގައި 395،383 މީހަކަށް ވަނީ މަދުވެގެން އެއް ވެކްސިން ދެވިފައެވެ. 

 


ޢިލްމީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިފަދަ ބަލިމަޑުކަން ދެގޮތަކަށް ނިމިދާކަމަށް ކަމުގެ މާހިރުން ވިދާޅުވެއެވެ. ފުރަތަމަ ގޮތަކީ ބޭސްވެރިކަމުން ބަލިމަޑުކަން ނެތި ދިއުމެވެ.   (medical end)'މެޑިކަލް އެންޑް'އެވެ.  އެކަށޭނެ ފަރުވާހޯދި، ގިނަބަޔަކަށް ފަރުވާލިބި، މަރުވާ އަދަދު ބޮޑުތަނުން ދަށަށް ދިއުމެވެ. މިހާލަތުގައި އެ ބަލިމަޑު ކަމުން އަރައިގަނެވުނީ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.  ދެވަނަ ގޮތަކީ އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ބަލިމަޑުކަން ނިމިދިއުމެވެ. ނުވަތަ  (social end) 'ސޯޝަލް އެންޑް'އެވެ. މިއީ ބަލިމަޑުކަން ދިގު ދެމި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކަށް މީހުން ވަރިބަލިވެ، އެއީ ދެން ބަދަލުނުވާނެ ހާލަތެއްކަމަށް މީހުން ބަލައިގަތުމެވެ. މިހިސާބުން އިންސާނުން އެއީ އެމީހުންނާއެކު ދެން އޮންނާނެ ބައެއްޔެއްކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް އިހު އުޅުނު ދިރިއުޅުމަށް ރުޖޫއަވަނީއެވެ. 


ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިހާރު ހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް އޮންނަ ބީދައިން ކޮވިޑް19 އާއި މެދުވެސް ވަނީ ޚިޔާލު ދެކަފިވެފައެވެ. 
އެއްބަޔަކު ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި، މިއަދު މިވަނީ ކޮވިޑާއި އެކު އުޅެން ދަސްކުރަންވީ ވަގުތު ޖެހިފައެވެ. ދޮޅު އަހަރު ގޭގައި ތިބެވިއްޖެއެވެ. މިހެން ދުނިއުމުރު ނުތިބެވޭނެއެވެ. ޢާންމު ދިރިއުޅުމަށް ރުޖޫޢަވާން އެބަޖެހެއެވެ. އެމީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި، ޤައުމު ހިނގައިގަތުމާއި އިޤްތިސާދު ކޮޅަށްޖެހުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ. 

އަނެއް ބަޔަކު ޤަބޫލު ކުރާގޮތުގައި އަދި ކޮވިޑް19 ހައްމަތަ ނުވެއެވެ. އިޤްތިސާދު ކުރިއެރުމާއި އާއްމު ދިރިއުޅުމަށް ރުޖޫއަވުން އަވަސްކުރުމަށްވުރެ އުމުރުން ދުވަސްވެ ބަލިވެފައިވާ މާމަ/ކާފަ ބައްޔަށް ހުށަހެޅުން ގޯހެވެ. އެއްބަޔަކަށް ރިސްކު ނެގުން އޯކޭވިޔަސް އަނެއް ބަޔަކަށް އެއީ ހަމަޖެހޭ އަދި ކުރަންވާވަރު ކަމެއްނޫނެވެ.


ދެންވާނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ 
ތާރީހީ ނަޒަރަކުން ބަލާނަމަ އެއްވެސް ބަލި މަޑުކަމެއް ނެތި ދިޔަ ސީދާ ތާރީޚް ބުނެވެން ނެތެވެ.

މަޝްހޫރު ސްޕެނިޝް ފްލޫ 1920 ވަނަ އަހަރު އޭޕްރީލް ގައި ނިމުމަކަށް އައި ކަމަށް ވަރަށް ގިނައިން ފެންނާނެއެވެ. ސިދާ އެވައިރަސް އޭގެ ގޮތުގައި މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ނެތަސް އޭގެ "ދަރިފަސްކޮޅު" އެބަ އޮތް ކަމަށް ތަހުލީލުތަކުން ދައްކާކަމަށް މިއަދު ސިއްހީ ކަންކަމުގައި އެމެރިކާގެ ރައީސްގެ އިސް މުޝީރަކަށް ހުންނެވި ޑރ ފައުޗީ 2009 ގައި ލިޔުއްވި ދިރާސާ ކަރުސާހެއްގައި ވެއެވެ. އިންސާނީ ތާރީޚުގައި އިންސާނުންނަށް އޭގެ އަސަރުކުރާ  ބައްޔަކަށް ފަރުވާއިން ނައްތާލެވިފައިވާ ހަމަ އެކަނި ބައްޔަކީ ކަށިވިދުރި ((small poxއެވެ. ބަލިތައް ނައްތާލުމުގެ ނާދިރުކަމުން، އެމެރިކާގެ  ނިއުޔޯކް ޔުނިވާރސިޓީގެ ބަލިތަކާ ބަލިތަކުގެ ތާރީޚްގެ ދިރާސާކުރައްވާ،ޕްރޮފެސާރ ޖޮޝީ އެޕްސްޓީން ވިދާޅުވެފައިވަނީ "ބަލިތައް ދުނިޔެއިން ނައްތާލުން" މިލަފުޒުވެސް ބޭސްވެރިކަމުގެ ބަސްކޮށާރުން ބޭރުކުރަން ޖެހޭކަމަށެވެ. އެހެން ކަމުން ކޮވިޑް19 ވެސް ދެން މުޅިއަކުން ނެތިދާނެމަށް ނުބެލެވެއެވެ.


ބަލި ދާނީ މަޑުމަޑުން ނެތެމުންނެވެ. އިސްވެ ދެންނެވި ފަދަ
  އިޖުތިމާޢީ ނިމުމަކުންނެވެ. 

ހަޤީގަތަކީ މިއަދުވެސް ޚުދު ދިވެހިންގެ ތެރެއިންވެސް ބައެއް މީހުންނަށް މިދެންނެވި ނިމުން އައިސްފިއެވެ. އަދި މަޑުމަޑުން އެއަދަދު ދާނީ ގިނަވަމުންނެވެ. އެއީ ޠަބީޢީ ކަމެކެވެ. އޭގެ ޒާތުގައި މައްސަލަ އެއްވެސް ނޫނެވެ. ތުއްތު ކުއްޖާވެސް ފުރަތަމަ ފިރުކެމުންގޮސް ތެދުވެލަނީ، ގިނަ ފަހަރު އެކަނި ހުރެއެވެ. ހަޤީގަތް އެނގި ފަރިތަވާން ފެށުމުން ފާޅުގައެވެ. ފަހުން ދުއްވައިގަންނަނީތާއެވެ. 


މީގައި މައްސަލަ ޖެހެނީ ތިމާގެ ޤަބޫލުކުރުން އަނެކާއަށް "މަޖުބޫރުން ވިސްނަދޭން" އުޅުމުންނެވެ. ޤަބޫލުކުރަން ވީ ކޮންމެ އިންސާނެއް ތަފާތު ކަމެވެ. ފިކުރާއި، ވިސްނުމާއި، އަދިޤަބޫލުކުރުންތަކާއި އެކަންކަމުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތު ތަފާތެވެ. ހިފާ ބަހާތައް ތަފާތެވެ.

 ދަސްކުރަން ވީ ހަމަ އެކަނި ކޮވިޑާއެކު އުޅޭކަށްނޫނެވެ. އިސްވެދެންނެވި ތަފާތުތަކަށް އިހުތިރާމުކުރަންވެސްމެއެވެ. މިކަން ނިމޭނެއެވެ. އާދެ ކޮވިޑް19 ނިމޭނެއެވެ. އެނިމުން އަންނަ ވަގުތު އެކި ޤައުމުތަކަށް ތަފާތުވާނެއެވެ. އެކިމީހުންނަށްވެސް ތަފާތުވާނެއެވެ. 



https://ourworldindata.org/covid-vaccinations
https://www.nytimes.com/2020/05/10/health/coronavirus-plague-pandemic-history.html
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/nejmp0904819
https://www.worldometers.info/coronavirus/
https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/industries/healthcare%20systems%20and%2
0services/our%20insights/when%20will%20the%20covid%2019%20pandemic%20end/sep  %202020/when-will-the-covid-19-pandemic-end-final.pdf
https://www.nationalgeographic.com/science/article/how-will-the-pandemic-end-the-science-of-past-outbreaks-offers-clues
photo: https://lighthouse.mq.edu.au/article/february-2021/How-will-the-COVID-19-pandemic-end



16 June 2021

ގެދޮރުވެރިޔާ!

14 ޖޫން 2021 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ސަރުކާރުން އިއުލާން ކުރެއްވި "ގެދޮރުވެރިޔާ" ލޯން ސްކީމަކީ، މުޅި ރާއްޖެ އަށް ހުޅުވާލައިގެން ޢާންމުންނަށް ބޯހިޔާވަހި ކަމުގެ ހައްލެއް ހޯދުމަށް އަދި މިވީތަނަށް ހުޅުވާލެވުނު އެންމެ ފަހި ފުރުސަތޭބުނުން ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިފުރުސަތު ރައްޔިތުންނަށް ހުޅުވުމުން ގިނަބަޔަކަށް އޭގެ މަންފާކުރާނެކަމަށް ފެނެއެވެ.

މިލިޔުންކޮޅުގެ ބޭނުމަކީ ގެދޮރޮވެރިޔާ ލޯން ސްކީމަށް ތަޢުރީފުކުރުމެއް އަދި ސަރުކާރަށް ސަނާކިޔުމެއްނޫނެވެ. ބަދަލުގައި ލޯނު ނަގަން ބޭނުންވާ ރައްޔިތަކަށް އޭގެ ބޮޑު މަންޒަރު ބުނެދެވޭތޯއެވެ. 

%6 އިންޓަރެސްޓް ރޭޓްގައި ދޭ ލޯނު 20 އަހަރަށް ބަހާލެވެއެވެ. އެންމެ ގިނަ ވެގެން ނެގޭނީ 7 ލައްކަ ރުފިޔާއެވެ. މިދެންނެވި %6  އަކީ ބައެއްފަހަރު ހީވެފައިވާ ގޮތާއި ޚިލާފަށް ލޯނުގެ އަދަދަށް 6% އިތުރު ކުރުމެއްނޫނެވެ. މިސާލަކަށް 7 ލައްކައިގެ %6  އަކީ 42،000 ރުފިޔާއެވެ. 20 އަހަރު ފަހުން ދައްކަން ޖެހެނީ 700،000 ރުފިޔާއާއި އިތުރު 42،000 ރުފިޔާއެއް ނޫނެވެ. ބަދަލުގައި މިފަދަ ލޯނުތަކަށް ނަގަނީ ކޮމްޕައުންޑް އިންޓްރެސްޓްއެވެ. 

ފަސޭހަ ކަޮއްލުމުގެ ގޮތުން މި ހިމަނާލަނީ މަތީގައިވާ، ސަރުކާރުން ޢާއްމު ކުރެއްވި ޗާޓުގައި ވާ މަޢުލޫމާތަށް އަޅުގަނޑު އިތުރު ކޮއްލި ދެބައި ( ޖުމްލަ އިންޓްރެސްޓް އަދި ޖުމްލަ ދެއްކޭނެ އަދަދު) ދައްކުވައިދޭ ޗާޓެކެވެ. 



ލޯނުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލެވިފައިވާ އެޗްޑީއެފްސީގެ މި ލިންކުން އަމިއްލައަށް މިދެންނެވި ހިސާބު ޖެއްސެވޭނެއެވެ. 

އިސްވެ ދެންނެވުނުހެން މިލޯނުގެ ފައިދާ ގިނަ ބަޔަކަށް ކުރާނެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ހައުސިން ލޯން ހުރީ 10% އާއި 12%އާ ދެމެދުގައި ކަމުން 6% އަކީ ކުޑަ މިންވަރެކެވެ. މިސާލަކަށް 20 އަހަރުން 1.2 މިލިއަން މި ސްކީމުން ދައްކާނަމަ އެހެން ހައުސިން ސްކީމްތަކުން 1.7 މިލިއަން ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ. 
ދެން އެންމެ ބޮޑު ފަސޭހައަކީ، އިތުރު މޯގޭޖް ކުރުމެއް ނެތުމާއި (އިމާރާތް ކުރާގެ މޯގޭޖްކުރުން) އަދި އަމިއްލަ ހިއްސާގެ ގޮތުގައި ނަގުދު ފައިސާ ނެތި، ކުރެވިފައިވާ މަސައްކަތް ވެސް މި ސްކީމުން ބަލައިގަތުމެވެ. މިއީ މިހާރުވެސް ހުރި ކޮމާރޝަލް ލޯންތަކަށް ދިއުމަށް ދިވެހި ގިނަ އާއިލާތަކަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށް ލިބޭ ފަސޭހައެކެވެ. 

މިސަބަބުތަކައްޓަކާ، މިއީ ދިވެހި އާދައިގެ ޢާއިލާތަކަށް މިގޮތަށް ފަހިވި ރަނގަޅު ފުރުސަތެެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. ތެދެކެވެ. 7 ލައްކަ ރުފިޔާ އިން އެންމެ ޒަމާނީ ގެއެއް ނޭޅޭނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ގިނަ ދިވެހިން އެދިއެދި ތިބި އަމިއްލަ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ކަންބޮޑުވުމަށް މިއީ ފަރުވާއަކަށް ވާނެއެވެ. 

ދެން އޮތީ ވާން ވީ ގޮތުގެ ވާހަކައެވެ. 

މިއީ ސަރުކާރުން ހިންގަވާ ވިޔަފާރިއެއް ނޫނެވެ. ޢާންމު ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ސްކީމެކެވެ. އެެހެން ކަމަށް ވާނަމަ މިލޯނުގެ އިންްޓްރެސްޓް ނަންގަވާ ނަމަ 2% ނަންގަވާށެވެ.  މި އަދަދު އަޅުގަނޑު މި ބެލީ ދައުލަތުގެ އަސާސީ ޚިދުމަތް ފެނާއި ކަރަންޓުގެ ބިލްތަކުގެ ޖުރީމާނާ ދައުލަތުން ނަގާ ނިސްބަތަށެވެ. އާދެ، އަސާސީ ޚިދުމަތުގެ އަގު އަސާސީ ތަރާދަަކުން މިނެލީއެވެ! އެހާލަތުގައި މިހާރުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ވާ 20 އަހަރުން ދައްކަން ޖެހޭ އިންޓްރެސްޓް 5030،604 އިން 149،884 އަށް ވެއްޓޭނެއެވެ. 
އެންމެ ފުރިހަމަ ގަޮތަކީ އިސްލާމިކް ފައިނޭންސިން އުސޫލަށް މި ސްކީމް ބަދަލު ކުރެއްވުމެވެ. 100% މުސްލިމް ޤައުމެއްގައި، ދައުލަތުން ހިންގަވާ ހައުސިން ސްކީމެއްގައި އަޅުގަނޑަށް ރިބާގައި އަތްނުލާ ބައިވެރި ވުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނަންވާނެއެވެ. އެއީ ހަޤީގަތުގައިވެސް ރައްޔިތަކަށް ޙައްގު މިންވަރަކީއެވެ. މިސާލަކަށް ތަފާފު 7 ފަރުމާއަކަށް ގެ އެޅޭނެ އުސޫލަކުން ހުޅުވާލެވިއްޖެ ނަމަ ޢާންމުން ގެ ކުރެހުމަށް ކުރާ ހަރަދު ސަލާމަތް ކުރެވި، ސަރުކާރު ސްކީމްއަށް ފައްތާލެވޭނެއެވެ.  އެހެނަސް އެފަދަ ސްކީމެއްގައި ވެސް ސަރުކާރަށް ނުވަތަ ފައިނޭންސް ސްކީމް ހިންގަވާ ފަރާތަށް ފައިދާގެ ގޮތުގައި ގިނަ ވެގެން ލާންވީ މިދެންނެވި 2% އަށް ވާ 150،000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ގިނަ ނުވާނަ އަދަދެކެވެ.

މިގޮތަށް ސްކީމް ފަރުމާ ކުރެވިއްޖެނަމަ ހަޤީގީ މަންފާ ގިނަ ބަޔަކަށް ކުރާނެއެވެ. 





28 May 2021

އައްޑޫ ސިޓީގަައި އިންޑިއާ ކޮންސިއުލޭޓް

2021 މޭއި 25 ވެގެން ދިޔައީ ދިވެހިންގެ ގިނަ ބަޔަކު ހައިރާން ކޮށްލި ހަބަރެއް ގެނެސްދިން ދުވަހަކަށެވެ. އިންޑިއާގެ ކެބިނެޓުން އައްޑޫ ސިޓީގައި އެޤައުމުގެ ކޮންސިއުލޭޓެއް ޤާއިމު ކުރަން ނިންމި ވާހަކައެވެ. 

ކޮންސައިލޭޓް އުފެެއްދުމަކީ ދުނިޔޭގައި ކުރާ، ކުރެވޭ  ކަމެކެވެ. ބައިނަލް އަޤްވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ބައެކެވެ. މިފަދަ ކޮންސިއުލޭޓް ތަކުގެ މަޤުސަދާއި، އެފަދަ އޮފީސް ޤާއިމުކުރުމާއި އަދި،  ލިބިދޭ އިމްތިޔާޒުތައް އެކަށައެޅިފައިވަނީ، "ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ކޮންސިއުލާރ ރިލޭޝަންސް 1963" ގެ ބައިނަލް އަޤްވާމީ މުޢާހަދާގެ ދަށުންނެވެ. އެމައުލޫމާތު މި ލިންކުން ކިޔާލެވޭނެއެވެ. އެހެން ކަމުން ކޮންސިއުލޭޓާ ގުޅޭ އިތުރު ވާހަކަ ތަކަށްނުގޮސް ކުރުކުރާނަމެވެ. 



ބޮޑު ސުވާލެވެ! އައްޑޫގައި އިންޑިއާގެ ކޮންސިއުލޭޓެއް ޤާއިމު ކުރަން ޖެހޭ ހެއްޔެވެ؟ 

އާނ އެކެވެ.

އިންޑީއާގެ ކޮންސިއުލޭޓެއް އައްޑޫ ސިޓީގައި ހުރުމަކީ މައްސައެއް ނޫނެވެ. އެކަމުގައި ދިވެހި ސަރުކާރުގެ މައްސަލައެއް ވާނަމަ، އެކަން އިންޑިއާގެ ކެބިނެޓުން ނުނިންމީސްހެވެ! އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ޤައުމެެއްގެ ކޮންސިއުލޭޓެއް އެހެން ޤައުމެއްގައި އުފައްދަން ނިންމާނީ އެޤައުގެ ކެބިނެޓުންނެވެ. ދެން އެކަން އަނެއް ޤައުމަށް ހުށަހެޅުމުން އެކަން ކުރިއަށް ދާނީ ހުށަހެޅުނު ޤައުމުގެ ރުހުން ލިބިގެންނެވެ. އެހެން ކަމުން ބައިނަލް އަޤްވާމީ ގުޅުންތަކުގަައި މިބުނެވުނު ނިންމުން ކެބިނެޓުން ނިންމާނީ ނުރަސްމީކޮށް އަނެއްޤައުމުގެ ރުހުން ލިބިގެންނެވެ. މިކަމަށް ބާރު ލިބެނީ އައްޑޫގެ މޭޔަރ މިކަމަށް ތާއިދުކުރުމާއި، އެއާއެކު ދިވެހި ހާރިޖީ ވަޒީރު އަބްދުﷲ ޝާހިދު މޭޔަރަށް ކުރެެއްވި ތަޢުރީފުންނެވެ. އަދި އައްޑުއަށް ނިސްބަތްވާ ސަރުކާރުގެ މައި ޕާޓީ އެމްޑީޕީގެ މަޖިލިސް މެމްބަރުން މިކަން ކުރުން ލަސްވެއްޖެ ކަމަށް ބުނެ ފާޅުކުރާ ޚިޔާލުތަކެވެ. އަދި ޚުދް ރައީސް ވެސް އެކަމާއި އިންކާރު ނުކުރައްވައެެެވެ. 

 މާލެއިން ބޭރުން ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު އާބާދީ އަކީ އައްޑުއެވެ. ޖެހިގެން އޮތީ ޒަމާނުއްސުރެ ގުޅިލާމެހިފައިވާ ހުވަދު އަތޮޅާއި ފުވައްމުލަކެވެ. އައްޑޫގަހުރި ކޮންސިއުލޭޓަކުން ލިބޭ ޚިދުމަތުގެ ފަސޭހަކަން އައްޑޫގެ އިތުރުން ފުވައްމުލަކާއި ހުވަދު އަތޮޅުގެ ދެބަޔަށް ކުރާނެއެވެ. ވިސާ ހޯދުމާއި، ވިޔަފާރި މުޢާމަލާތުގެ ފަސޭހަކަމާއި، ތަޢުލީމީ، ސިއްޙީ، އިގްތިސާދީ، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ދާއިރާތަކުން ގުޅުން ބަދަހިވެ، އިންވެސްޓަރުން ސަރަހައްދަށް ޝައުޤުވެރި ކުރުވުމުގެ ބާރަކަށް ވާނެއެވެ. ގުޅުވައިދޭ ފާލަމަކަށް ވާނެއެވެ. އަދި މިދެމެދު  ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ހިނގައިގަތުމަށް ބާރަކަށް ވާނެއެވެ. 

2019 ވަނަ އަހަރުގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު މިބުނެވުނު ދެކުނުގެ 4 އަތޮޅު ސަރަހައްދުގައި 132 ބިދޭސީ ޓީޗަރުން މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. މީގެއިތުރުން ސިއްޙީ ދާއިރާ އާއި އެހެނިހެން ދާއިރާތަކުގައި ވެސް އެޤައުމުގެ މީހުން އެބައުޅެއެވެ. ޖުމްލަކޮށް އިންޑީއާގެ 300 ވަރަކަށް މީހުން އައްޑޫގައި އުޅޭނެއެވެ. އިންޑިއާގެ އެސް.ބީ.އައި. ގެގޮތްޕެއް އައްޑޫ ސިޓީ ހިތަދޫ ގައި 2008 ގައި ހުޅުވި ހިނގަމުން ދަނީ މިދެންނެވި ކުޑަ އާބާދީއަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގައެވެ. އެހެންކަމަށް ވާނަމަ 4 އަތޮޅުގައި ތިބި އެޤައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް ކޮންސިއުލޭޓެއް ހުރުމަކީ އެއްމެ ރަނގަޅުކަމެކެވެ. އަދި 2014 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދިގުދެމިގެންދާ ޕޮލިސް އެކަޑަމީގެ މަސައްކަތުގައި 300 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދާކަމަށްވެއެވެ. އިންޑީއާއިން ރާއްޖެއަށް ހަދިޔާކުރި 2 ހެލިކޮޕްޓަރުން އެކަތި އައްޑޫގައި އޮތްއިރު އެކަމުގައި އިންޑިއާގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ބަޔަކު އުޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މިހާރު ހަވާލު ކުރެވިފައިވާ އައްޑޫ މަގުހެދުމާއި، ފަޅު ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫޢުތަކަށް ގިނަ އަދަދަކަށް މީހުން އަންނާނެވެ. ވީއިރު ކޮންސިއުލޭޓެއްގެ ބޭނުންތެރިކަން ބޮޑެވެ. 

ކޮންސިއުލޭޓެއް އައްޑޫގައި ހެދުމަކުން އައްޑޫ އަޅުވެތި ނުވާނެއެވެ. އަދި ކޮންސިއުލޭޓު އޮފީހަކީ އެމްބަސީ ތަކާއި ޚިލާފަށް  މާބޮޑެތި އިމްތިޔާޒުތަކެއް ނުވަތަ "އިމިއުނިޓީތަކެއް" ލިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. ކޮންސިއުލޭޓް ތަކުގެ އިމިއުނިޓީ އަކީ ސީދާ ކޮންސިއުލޭޓްގެ ކަންކަމާ ގުޅޭކަންކަމުގައި ލިބޭ އިނާޔަތެކެވެ.

 ސޯޝަލް މީޑީއާއިން ގިނަ ބަޔަކު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރީ ޕޮލިސް އެކަޑަމީ ( ނޭޝަނަލް ކޮލެޖް ފޯ ޕޮލީސް އެންޑެ ލޯ އެންފޯރސްމަންޓް ސްޓްޑީސް) ގެ ބިޔަ ސަރަހައްދު ކޮންސިއުލޭޓްގެ "ޑިޕްލޮމެޓިކް ކުޑައިގެ ދަށަށް" ގެންގޮސްފާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މަޖިލިސްގެ ފޭދޫ ދާއިރާގެ މެމްބަރ ވަނީ ފޭދޫގައި އެ އޮފީސް ޤާއިމު ކުރުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ކޮންސިއުލޭޓެއްގެ ބިން ކަނޑައަޅާނީ ހޮސްޓު ކުރާ ޤައުމުންނެވެ، މިހާލަތުގައި އިންޑިއާ ކޮންސިއުލޭޓް އަށް ބިން ކަނޑައަޅާނީ ދިވެހި ރާއްޖެއިންނެވެ. އަދި ކޮންސިއުލޭޓެއް ހުރުމުގެ މާނައަކީ އައްޑޫގައި އުޅޭ އިންޑިއާ މީހުން ކުރާ ކުށް ހިމާަޔަތް ކުރުމުގެ ބާރު އެއިދާރާއަށް އޮތުމެއްވެސް ނޫނެވެ. 


ނޫނެކެވެ!

އިންޑީއާގެ ކޮންސިއުލޭޓެއް އައްޑޫ ސިޓީގައި އަވަސް އަރުވާލައިގެން ހަދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކާ ޚިލާފަށް ރާއްޖޭގައި އިންޑީއާގެ އެމްބަސީން މެނޭޖު ނުކުރެވޭވަރުގެ ބިޔަ އާބާދީއެއް ނެތެވެ. އަމުދަކުން ދެކުނުގައި އުޅޭ 500 ނުވަތަ ގިނަވެގެން ހާހެއްހާ މީހުންގެ ކަންތަކުގައި ކޮންސިއުލޭޓެއްގެ ބޭނުން ނެތީއެވެ. މިއީ އިންޑިއާގެ އަސްކަރީ ބާރާއި ހަންފެތުރުމުގެ ކަމެއް ކަމުގައި މާނަ ކުރެވިދާނެއެވެ.

އިންޑިއާގެ ޕްރޮޖެކްޓްތަކެއް އައްޑޫގައި ހިނގަނީ އަކީ 20-50 އަހަރަކަށް ނޫނެވެ. 1200 ދުވަހަށެވެ. 3 އަހަރެވެ. އެއީ އަކީ ކޮންސިއުލޭޓެއްގެ ބޭނުން ޖެހޭވަރުގެ މުއްދަތެއް ނޫނެވެ. 

ރާއްޖެއަކީ ދުނިޔޭގެ ކަނޑުގެ މުހިއްމު ހިސާބެއްގައި ވާ ޤައުމަކަށް ވުމުން އިންޑިއާއިން ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުގައި އެމީހުންގެ "ހަބެއް" ޤާއިމު ކުރުމެވެ. އިންޑިއާގެ  ކޮންސިއުލޭޓެއް ޤާއިމުކޮށް މިގޮތަށް އައްޑޫގައި ފައި ހަރު ކުރުމަކީ ދާއިމީ ފައި ހަރުކުރުމެއްގެ ފެށުމަކަށް ވެދާނެއެވެ. 

ދެކުނުގެ 4 އަތޮޅަށް ބަލާއިރު، ދަތުރުގެ ފަސޭހަ މިހާރު އޮތް ގޮތުން އައްޑުއަށް އައުމަށްވުރެ އެ އަތޮޅުތަކުގެ މީހުންނަށް ފަސޭހައިން ދެވޭނީ މާލެއަށެެވެ، ވީއިރު ކޮންސިއުލޭޓުގެ ފައިދާ އަނެއް 3 އަތޮޅަށް ކުރާނެކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. 

2013 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެ ގެނައި 2 ހެލިކޮޕްޓަރުގެ ވާހަކައެވެ. 8 އަހަރު ފާއިތުވިއިރުވެސް ދިވެހި ސިފައިންނަކަށް އެ ދުއްވާކަށް ނޭނގުނެވެ. ވީއިރު ދެންވެސް ނޭނގޭނެތާއެވެ! އެހެންވެ، އިންޑިއާ ކޮންސިއުލޭޓް ގެ މަޤްސަދަކީ އެކި ނަންނަމުގައި ރާއްޖޭގައި އިންޑިއާ އަސްކަރީ ނުވަތަ ޖާސޫސީ މީހުން ބޭތިއްބުމާއި އެމީހުންގެ މަސްލަހަތު ރައްކާކުރުމެވެ.. ޚާއްސަކޮށް ސަރަހައްދުގެ ގޮތުން މުހިއްމު އައްޑު ސަރަހައްދުގައި އެމީހުންގެ ޕްރެސެންސް ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. އެނޫން ބަޔަކަށް ފައި ހަރުލިޔަ ނުދިނުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ.  


މަގޭ ހިޔާލު!

 މިކަމުގައި އަޅުގަނޑު ދެކޭގެތެވެ. މާ މޮޅު މީހަކަށް އަދި މާ މުހިއްމު މީހަކަށް ވެގެނެއްނޫނެވެ. މިފަސްގަނޑަށް ނިސްބަތްވާ ދިވެއްސަކަށް ވީތީއެވެ. އައްޑޫ މީހަކަށް ވީތީއެވެ. މިނިވަންކަމާއެކު ޚިޔާލު ފާޅު ކުރާހިތްވާ މީހަކަށްވީތީއެވެ.  

އައްޑޫ ގައި ކޮންސިއުލޭޓެއް ހެދުމަކީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އޭގެން މަންފާތަކެއް ވެސް ކުރާނެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ތަޢުލީމީ އަދި ސިއްޙީ ދާއިރާއަށް މަންފާ ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނެއެވެ. ވިޔަފާރި ފުރުސަތު ފަހިވާނެއެވެ. އަދި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާފުޅާކުރެވޭނެއެވެ. 

އުފެދޭ ސުވާލަކީ، ކޮންސިއުލޭޓެއް އުފައްދައި، އައްޑޫ އިން ނާޖާއިޒް ފައިދާ ނަގާނެތޯއެވެ. ބުނެލަން އޮތީ އެންމެ ވާހަކައެކެވެ.  ބޭރުބަޔަކު ދިވެހި ފަސްގަނޑުން ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގާކަމަށް ވާނަމަ އެކަން ހުއްޓުވޭނީ ސީދާ ދައުލަތަށެވެ. ސަރުކާރަށެވެ. އެކަމުގައި އެމްބަސީތަކާއި ކޮންސިއުލޭޓް ތަކުގެ ހިޔަނި ބޭނުުން ކުރެވޭނަމަ ކުއްވެރި ކުރަންވީ އެތަން ތަނެއްނޫނެވެ. އެފުރުސަތު ދޭބައެކެވެ. އިސްލާހު ކުރަންވާނީ ދިވެހި ހާރިޖީ އިދާރާއާއި އެތަނުގެ ސިޔާސަތުތަކުގައި ހުރި ދޯހަޅިކަމެވެ. 

އަދަކު އީސްޓް އިންޑިއާ ކޮމްޕެނީ ހެން، ނުވަތަ ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނަށް ވެރިވިހެން ދުނިޔޭގައި ޤައުމުތައް އަޅުވެތި ނުކުރެއެވެ. ނުވެސް ކުރެވޭނެއެވެ. ސަރަހައްދީ ބާރުތަކުގެ ރާޑަރުތަކުގައި ރާއްޖެ އެބައޮތެވެ. ވީއިރު އެބާރުތަކުން ވަކިބަޔަކު ދިވެހި ޤައުމަށް ވެރިވާން ފުރުސަތު ނުދޭނެއެވެ. އެފަދަ ހާލަތުގައި ދިވެހިންނަށް މަދަދުވެރިވާނެއެވެ. އަދި ބަޔަކު އެފަދަ ނިޔަތެއްގައި އުޅެފާނެކަމަށް ބަލައިގެން މި 21 ވަނަ ޤަރުނުގައި ދުނިޔޭގައި ބޮނދައިގެން ނުތިބެވޭނެއެވެ.

 އެމްބަސީތައް ހުޅުވަން ވީއެވެ. ކޮންސިއުލޭޓްވެސް ހަދަންވީއެވެ. އެއާއެކު ދިވެހި ހާރިޖީ ސިޔާސަތު ވަރުގަދަވާންޖެހޭނެއެވެ. "އަހަރެން ގޮނޑީގަ ވަޑުވަދޭނަމަ" ހުރިހާ ކަމެއް އޯކޭ އުސޫލަކުންނޫނެވެ. އަދި ސިއްރު އެއްބަސްވުންތަކުގެ ތެރެއަކުންވެސް ނުމެނޫންމެއެވެ. ދިވެހި ޤައުމުގެ ސިޔާދަތާއި އިސްތިޤްލާލު އަދި އަބުރާއި ކަރާމާތް ހިފަހައްޓާ، ނަގަހައްޓާނެ އުސޫލުތަކަކުންނެވެ. 



Photo: https://michaeljfite.com/2016/11/16/what-will-your-next-yes-or-no-mean-3-days-3-quotes-challenge-day-2/




20 May 2021

ފަލަސްޠީނުގެ ޒަމާންވީ މައްސަލަ

އިސްލާމީ އުއްމަތް މި ފާއިތުވެގެން ދާ ފަހުގެ މާޒީގައި ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވާ އެއްމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ، ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލައެވެ. މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޤިބްލަ، އާދެ އަލް މަސްޖިދުލް އަޤްސާ އެބިމެއްގައިވާ، ޤުދުސް ޔަހޫދީންގެ އަތްދަށުގައި ވުމާއި، އެއިސްތިޢުމާރުގެ ސަބަބުން ފަލަސްޠީނުގެ އެތައް މިލިއަން ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ބިމުގައި ރެފިއުޖީންނަށް ވެފައިތިބުމެވެ.   

މި ހިނގާ މޭއި 6 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ފަަލަސްޠީނުގެ މިނިވަންކަމަށް މަސައްކަތް ކުރާ ޙަމާސް ޖަމާޢަތާއި އިޒްރޭލުގެ އަަސްކަރިިއްޔާގެ ކުރިމަތިލުން ފެށުމާއެކު، މުޅި ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަމަށް މިމައްސަލަ އަނެއްކާމިވަނީ އައިސްފައެެވެ. ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލައަކީ ދިވެހިން އެ މައްސަލައަކަށް އަހަންމިއްޔަތުކަންދޭ، މައްސަލައެކެވެ. މުސްލިމުންގެ މުޤައްދަސް މިސްކިތް އަލް އަޤްސާއަށް ދިވެހިން ކުރާ ޤަދަރު ނުހަނު ބޮޑެވެ. މިއަދު ޢައްޒާ ގައި ހިނގަމުންދާ ކަންތަކަށް ބަލާލާކަށް ނެތީމެވެ.  ހުރިހާ މީޑީއަތަކުން އެމަންޒަރާއި ހަބަރު ކެނޑިނޭޅި ލިބެމުންދެެއެވެ. ބަދަލުގައި ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ޚުލާސާކޮށްނަމަވެސް އަލި އަޅުވާލާ ހިތް އޮތީ މިމައްސަލަައިގެ ތާރީޚަށެވެ.

މަސްޖިދުލް އަޤްސާ 

 (ނޯޓް: އަޅުގަނޑަކީ ތާރީޚް ދިރާސާ ކުރާ މީހެއްނޫނެވެ. އެހެން ކަމުން މި ޚުލާސާ ލިޔުމުގައި މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރި ހުރިހާ މަސްދަރުތައް ލިޔުމުގެ ފަހަތުގައި ފާހަގަ ކޮށްފައިވާނެއެވެ.) 

 ތަޢާރަފު:

ދާދި ފަހަކާޖެހެންދެން، މިއަދު މިފެންނަ މެދުއިރުމަތީގެ މިނިވަން ގިނަ ޤައުމުތަކެއް އޮތް ނަމަވެސް ކުރިން އެއީ އެއް ސަރަހައްދެއް ނުވަތަ ބިޔަ ބައްރެއްގޮތަށް އޮތް ސަރަހައްދެކެވެ. ހިޖާޒް ކަރައަކާއި ޝާމް ކަރައެއްގެ ވާހަކަ ދިވެހިން އަޑުއަހާނެއެވެ. ފަލަސްޠީނަކީ މިބުނެވިދިޔަ ޝާމްކަރައެވެ. 

މުސްލިމުން ފަލަސްޠީނު ފަތަޙަ ކުރުން:

ފަލަސްޠީނު ސަރަހައްދު (މިހާރުގެ ފަލަސްޠީން، އިޒްރޭލް، ލުބުނާން، ސީރިޔާ ޖޯޑަން އަދި މިސްރު ސަރަހައްދު) އިސްލާމީ ފުތޫޙާތުގެ ދަށަށް ދިޔައީ މީލާދީ ގޮތުން ގާތްގަނޑަކަށް 637 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ރޯމަނުންގެ އަތްދަށުން އިސްލާމީ ފުތޫޙާތުގެ ދަށަށް ޝާމްކަރަ އައުމުން، އޭރުގެ ޚަލީފާ ޢުމަރުގެ ފާނުގެ ވެރިކަމުގައި، އިސްތިރާޖީ 4 ބަޔަކަށް ( ފަލަސްޠީން، ދިމިޝްޤް، އުރުދުން އަދި ހިމްޝް) ބެއްސެވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އިސްލާމީ ތަފާތު ވެރިކަން ތަކުގައި މި ނަންތަކާއި، ތަންތަނަށް ތަފާތު ބަދަލު އައި ނަމަވެސް، މުސްލިމުންގެ ވެރިކަމުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ފަލަސްޠީނުއޮތެވެ. 

ސަލީބީ ހަރަކާތް: 

462 އަހަރު މުސްލިމުންގެ ފުތޫޙާތުގެ ދަށުގައި އޮތުމަށް ފަހު، މީލާދީން 1099 ގައި ސަލީބީންގެ އަތްދަށަށް ފަލަސްޠީނު ދިޔައެވެ. 88 އަހަރު ފަލަސްޠީނުގައި ސަލީބީންގެ ވެރިކަން އޮތުމަށްފަހު މުސްލިމުންގެ މަޝްހޫރު މުޖާހިދު، ސަލާޙުއްދީން އައްޔޫބީ އަލުން ފަލަސްޠީނު މިނިވަން ކުރައްވައި، ޤުދުސް އިސްލާމީ ވެރިކަމުގެ ދަށަށް ގެންނެވިއެވެ. އެއީ މިލާދީ ގޮތުން 1187 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ރޯމުގެ (މިހާރުގެ އިޓަލީގެ) ސަލީބީންގެ ބޮޑެއް ކަމަށްވާ ކޮންރާޑްގެ މޭސްތިރިކަމުގައި، އޭރުގެ އިނގިރޭސި ރަސްގެފާނު ރިޗާރޑް 1 ގެ މަދަދު ލިބިގެން، ފަލަސްޠީނަށް އަތްގަދަ ކުރުމުގެ މަސައްކަތް 1192 ގައި ސަލާޙުއްދީންގެ ވެރިކަން ނުނިމެނީސް ފެށިގަތެވެ. އަދި 1229 ވަނަ އަހަރު، އާދެ، ސަލާޙޫއްދީން ފަލަސްޠީން މިނިވަން ކުރެއްވިތާ 42 އަހަރު ފަހުން އަނެއްކާވެސް ސަލީބީންގެ އަތްދަށަށް ޤުދުސް ދިޔައެވެ. މިއީ ސަލީބީން ޤުދުސަށްވެރިވެގަތް ދެވަނަ ފަހަރެވެ. ޖުމްލަކޮށް 1095 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1291 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ސަލީބީންގެ ވަކިތައް އެކި މިންވަރުގައި ފަލަސްޠީނަށް ވެރިވެފައި އޮތެވެ. 

މީލާދިން 1291 ވަނަ އަހަރު، އަނެއްކާވެސް މިސްރުގައި ވެރިކަން ކުރަމުން އައި މުސްލިމުންގެ އަތްދަށަށް ފަލަސްޠީން އައެވެ. އެހެން ކަމުން، މިފަހަރު ޤުދުސް ސަލީބީންގެ އަތްދަށުގައި އޮތީ 62 އަހަރު އެވެ. މިއަށްފަހު ދެން އައީ މުސްލިމުންގެ ވެރިކަން ފުޅާވެގެން ބާރު ގަދަވެގެން އައި ދުވަސްވަރެކެވެ. މިސްރުގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި މީލާދީން 1291 އިން 1516 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް (225 އަހަރު) ފަލަސްޠީން އޮތުމަށްފަހު،  އުސްމާނީ ވެރިކަަމުގެ ދަށަށް 1516 ވަނައަހަރު ފަލަސްޠީނު ދިޔައެވެ. 401 އަހަރުގެ ދިގު ވެރިކަމަކަށްފަހު، 1917 ވަނަ އަހަރު އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ދަށުން ފަލަސްޠީނު ގެއްލި، އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.

އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގައި ފަލަސްޠީނުގައި ތިބި ޔަހޫދީންތަކެއް

 

{އުސްމާނީ ޚިލާފަތު ނެތިގެން ދިޔައީ އޭގެ 5 އަހަރު ފަހުން 1922 ގައެވެ. މަތީގައި ދެންނެވި ޙާދިޘާތަކާއި ތާރީޚް ތަކަކީ އޭގެ އަހައްމިއްޔަތުކަން ބޮޑު ކަމަށް ފާހަގަވާ، ސީދާ ފަސަލްޠީނާ ގުޅުންހުރި ހާދިސާތަކެވެ. ފުރަތަމަ އިސްލާމީ ފުތޫޙާތުން ފެށިގެން، 1917 ވަނަ އަހަރާއި ދެމެދު، މަތީގައި ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މައިގަނޑު ބޮޑެތި ހާދިސާތަކުގެ އިތުރުންވެސް ތަކުރާރުކޮށް، ޤުދުސާއި ފަލަސްޠީން ސަލީބީންގެ އަތްދަށަށް ގެންދެވޭތޯ ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއްކޮށް އަދި ހަނގުރާމައާއި ހަމަނުޖެހުންވެސް ހިނގާފައިވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމާއިގައި އުސްމާނީ ޚިލާފަތުން ބައިވެރިވުމާއި، އެ ހަނގުރާމަ 1918 ގައި ނިމުމަކީ ސީދާ ފަލަސްޠީނާއި ގުޅުން ނެތަސް ފާހަގަ ކުރެވޭ ދެ ތާރީޚެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ މިހާހިސާބަށް އައިއިރު، މެދު އިރުމަތީގައި އުސްމާނީ ބާރު ކެނޑި، އިނގިރޭސި އަދި ފަރަންސޭސި އިސްތިޢުމާރުގެ ހަރަކާތްވަނީ ގަދަޔަށް ހިނގަން ފަށާފައެވެ.}

އުސްމާނީ ޚިލާފަތު ނެތިދިއުން

20 ވަނަ ޤަރުނު ފެށިގެން އައީ މުސްލިމުންގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ވެރިކަން ކުރަމުންއައި އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ނިމުމާއެކުއެވެ. ހަމަ މި ހިސާބުގައި  މިޒަމާނުގެ ޒަޔަނިޒަމް ގެ ޙަރަކާތްތަކުގެ ފެށުން މެދުތެރެ އަދި އުތުރު ޔޫރަޕުގައި އުފެދިގެންއައެވެ. މިހަރަކާތުގެ ފުރަތަމަ މަހާސިންތާ، ސުވިޒަލޭންޑްގެ ބަސެލް ގައި 1897 ގައި ބޭއްވިއެވެ. މި މަހާސިންތާގައި ނިންމި އެންމެ މުހިއްމި އެއް ނިންމުމަކީ، ފަލަސްޠީނުގެ ބިމުގައި ދައުލަތެއް އުދެއްދުމުގެ މަޤުސަދުގައި، ރޭވިގެން ހިންގޭ ހަރަކާތެއްގެ ގޮތުގައި ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނަށް ހިޖުރަ ކުރުވުމެވެ. މި ޙަރަކާތުގެ މަޤުސަދަކީ، ޝާމުގެ ސަރަހައްދުގައި ( ފަލަސްޠީނު ސަރަހައްދުގައި) ޔަހޫދީންގެ އަމިއްލަ ދައުލަތެއް އުފެއްދުމާއި އެކަމަށް މަސައްކަތްކޮށް ވާގިވެރިވުމެވެ. ޒަޔަނިޒަމް ގެ ހަރަކާތަކީ ފުޅާ އަދި ގިނަ ކަންތަކެއް އޭގައި އެކުލެވޭ ހަރަކާތެކެވެ. އެހުރިހާކަމެއްގެވެސް މަޤްސަދަކީ އިސްވެ ބުނެވުނު މަންޒިލެވެ. ފަލަސްޠީނު ބިމުގައި ޔަހޫދީ ދައުލަތެކެވެ. 

އިނގިރޭސިންގެ އަތްދަށަށް ފަލަސްޠީނު ދިއުން: 

1918 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ ނިމުނުއިރު، އުސްމާނީ ޚިލާފަތު ވަނީ ބަލިކަށިވެފައެވެ. އަދި އެތެރޭގެ ހަމަނެޖެހުންތައް ގިނަވެ، ނިކަމެތިވެފައެވެ. އެފުރުސަތުގެ ބޭނުންކޮށް 1918 ވަނަ އަހަރު ޑިސެމްބަރު މަހު އިނގިރޭސިންގެ އިސްތުޢުމާރުގެ ދަށަށް ފަލަސްޠީނުގެ ޤުދުސް ގެންދިޔައެވެ.  އިނގިރޭސި އަދި ފަރަންސޭސީންގެ ދަށަށް ދިޔަ ބިންތަކަށް ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް އިން ދިން "މޭންޑޭޓަކީ"، އެތަންތަން މިނިވަންކަން ލިބެންދެން ބެލެހެއްޓުމެވެ. ނަމަވެސް މި މޭންޑޭޓަށް އިނގިރޭސިން އިތުރުކުރި ބޮޅަކީ، ފަލަސްޠީނުގައި ޒަޔަނިސްޓް ދައުލަތް އުފެއްދުމުގެ މޭންޑޭޓެވެ. 23 މޭއި 1939 ގައި އިނގިރޭސި ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސް އިން "ވައިޓް ޕޭޕަރ" ޕޮލިސީއެއް ފާސް ކުރިއެވެ. އެއީ 5 އަހަރު ވަންދެން ކޮންމެ އަހަރަކު 15،000 ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނު ބިމުގައި ވަޒަންވެރި ކުރުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމަށެވެ. މީގައި ދެން ފާހަގަކުރާ މުހިއްމު އަނެއް ކަމަކީ އަރަބިންނާއި ޔަހޫދީން ގުޅިގެން ހިންގާ މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ފަލަސްޠީނު 10 އަހަރު ތެރޭ އުފެއްދުމެވެ. 

އުސްމާނީ ޚިލާފަތުން އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރަށް ޤުދުސް ބީވި ދުވަސް

ބެލްފޯރ ޑެކްލެރޭޝަން

2 ނޮވެމްބަރ 1917 ވެގެން ގޮސްފައިވަނީ ފަލަސްޠީނުގެ މިހާރު މިފެންނަ މައްސަލައިގެ "ރަސްމީ ފެށުމަށް" ކަމުގައި ބުނެވިދާނެއެވެ. އެދުވަހު، އޭރުގެ އިނގިރޭސި ހާރިޖީ ވަޒީރު، އަރތާރ ބެލްފޯރ، އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ހިނގަމުން އައި ޒަޔަނިސްޓް ހަރަކާތް ތަކުގެ ވެރިޔާ، ލޯރޑް ރޮޑްތްޗައިލްޑަށް ސިޓީއެއް ދިނެވެ. އެއީ އިނގިރޭސި ވެރިކަމާއި، ޝާހީ ޢާއިލާއިން، ފަލަސްޠީނުގައި ޔަހޫދީ ދައުލަތެއް އުފެއްދުމުގައި މަދަދުދާރުވެ އެކަމަކަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމުގެ ޖާމިނުވުމެވެ. މަޝްހޫރު ބެލްފޯރ ޑެކްލަރޭޝަނެވެ. 

ޔަހޫދީން ހިޖުރަކުރުން 

1917 އިން ފެށިގެން އޭރުގެ ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް، (މިހާރުގެ ޔޫއެން ނުވަތަ އދ) އިން ވަނީ ފަލަސްޠީނުގެ ބެލެނިވެރިކަން އިނގިރޭސި ސަރުކާރާ މަތިކޮށްފައެވެ. މިފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފާ، އިނގިރޭސިންގެ މަދަދުވެރިކަން ލިބި، ޒަޔަނިސްޓް ހަރަކާތުން، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ތިބި ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނަށް ޖަމާކުރަންފެށިއެވެ. އޭރުވެސް ޒަމާނުއްސުރެ މުސްލިމުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވެސް ފަލސްޠީނުގައި އުޅެމުންދިޔަ ޔަހޫދީން އެގޮތުގައި ފަލަސްޠީނުގައި އުޅެމުންދިޔައެވެ. މިއީ ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް އިން މަތިކުރި ބެލެނިވެރިކަމުގެ އުސޫލާ ތަޢާރަޒުވާކަމެކެވެ. ބޮޑު ހަނގުރާމަ ނިމުނު އިރު ފަލަސްޠީނުގައި ތިބި ޔަހޫދީންގެ އާބާދީ އަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 60،000 ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މިތަނުގައި ފާހަގަ ކޮށްލަން ޖެހޭ ކަމަކީ، އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގައި ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން (1882 އިން 1903 އަދި 1903އިން 1914) ޔަހޫދީންނަށް ފަލަސްޠީނުން ހިމާޔަތް ދީ، އެބިމުގައި ވަޒަންވެރި ވުމުގެ ފުރުސަތު ދިނެވެ. އެއީ އޭރު ފުޅާވަމުން އައި ރޫސީ ބާރުވެރިކަމުގައި އެއިއްތިހާދުގެ ހުޅަނގުން (މިހާރުގެ ޕޯލަންޑާއި ޔޫކްރޭން) އިން ޔަހޫދީންނަށް ކުރިމަތިވި ކަންތަކުން ހިމާޔަތް ދިނުމަށެވެ.  ލީގް އޮފް ނޭޝަންގެ ހުއްދަޔާއެކު އިނގިރޭސިން ފަލަސްޠީނުގެ ބެލެނިވެރިކަން ނެގިއިރު އެ ޤައުމުގައި ޔަހޫދީންގެ އާބާދީ އަކީ %9 ކަމަށްވިޔަސް،  އޭގެ 18 އަހަރު ފަހުން، 1935 ގައި ޔަހޫދީ އާބާދީ އަކީ ފަލަސްޠީނުގެ %27 އެވެ. ޔަހޫދީ އާބާދީ މިހާ ބޮޑަށް އިތުރު ކުރެވުމަކީ، އިނގިރޭސިންގެ ވައުދު ފުއްދާ ފަލަސްޠީނުގައި ޔަހޫދީ ދައުލަތް ޤާއިމު ކުރުމަށް އެމީހުން ނެރުނު ހުއްޖަތަކަށް ހެދިއެވެ. އަދި މައްސަލަ 1947 ގައި  އދ އަށް ހުށަހެޅިއެވެ. އޭރު ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުންނާއި، އެބިމަށް ހިޖުރަ ކުރި ޔަހޫދީންގެ މެދުގައި ވަނީ ބިމާއި، މުދަލުގެ ތަޅާފޮޅުން ޤައުމިއްޔަތުގެ ހުޅުގަނޑަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. އިނގިރޭސި އަދި ހުޅަނގުގެ މަދަދާއެކު އދ އިން 29 ނޮވެމްބަރ 1947 ގައި ނިންމީ ފަލަސްޠީނު މައްސަލައަށް އޮތް ހައްލަކީ ވަކި ދެ ދައުލަތް އުފެއްދުން ކަމަށެވެ. އަދި މި ދެ ދައުލަތުންކުރެ ދައުލަތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ނުގޮސް ވަކިން އދ ގެ ބެލެނިވެރިކަމުގެ ދަށުގައިވާ ބައިނަލް އަޤްވާމީ ސަރަހައްދެއްގެ ގޮތުގައި ޤުދުސް ބޭއްވުމެވެ. 

އިޒްރޭލު ދައުލަތް އުފެދުން

 1917 އިން 1947 އަށް އިނގިރޭސިންގެ އަތްދަށުގައި އޮތް ފަލަސްޠީނުން އެމީހުން ފޭބީ 15 މޭއި 1948 ގައެވެ. އޭރު ފަލަސްޠީނުގެ އެތެރޭގެ ހަމަ ނުޖެހުންތަކަށް ހައްލެއް ނުގެނެސް އަދި އދ އިން ނިންމި ދެ ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުންވެސް ތަންފީޒުކޮށްފައި ނުވެއެވެ. އެއީ ޔަހޫދީންވެސް އަދި ފަލަސްޠީނުގެ މީހުންވެސް ރުހޭ ހުށަހެޅުމެއްނޫނެވެ. އޭގެ 1 ދުވަސް ކުރިން 14 މޭއި 1948 ގައި މިހާރު މިފެންނަ އިޒްރޭލުން ފަލަސްޠީނާ ވަކިވެ މިނިވަން ދައުލަތެއް އިއުލާން ކުރިއެވެ.  އެއާއެކު، ޖެހިގެން އައި ދުވަހު، މިސްރާއި، ޢުރުދުން، ސޫރިޔާ ، ލުބުނާން އަދި އިރާޤް އިން ފަލަސްޠީނުގެ ބިންތަކުގެ ހިމާޔަތުގައި އިޒްރޭލާ ދެކޮޅަށް ތެދުވުނެވެ. ނަމަވެސް ހުޅަނގުގެ މަދަދާއެކު، އަރަބި އިޒްރޭލުގެ ފުރަތަމަ ހަނގުރާމަ ނިމިދިޔައީ އިޒްރޭލު ބޮޑު ކާމިޔާބެއް ހޯދައިގެންނެވެ. މިކަމުގެ ތެރޭ ފަލަސްޠީނުގެ އެތަށް އަވަށެއް ނައްތާލާ، 750،000 ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ ގެދޮރުން ނެރެ އެމީހުންގެ ބިމުގައި ރެފިއުޖީންނަށް ހަދާލިއެވެ. މުޅި ފަލަސްޠީނުގެ %78 ބިން އިޒްރޭލުގެ އަތްދަށަށް ގެންދިޔައެވެ. ބާކީ އޮތް ބިންކޮޅު ދިޔައީ މިސްރާއި އުރުދުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށެވެ. ފުރަތަމަ ނަޤަބާ ނުވަތަ  ފުރަތަމަ"މުސީބާތް" ކަމަށް ފަލަސްޠީނާއި އަރަބިން މި ޙާދިޘާއަށް ކިޔައެވެ. މިކާމިޔާބީ އާއި އެކު އިޒްރޭލުން އަވަސްވެގަތީ ޔަހޫދީއާބާދީ އިތުރު ކުރުމަށެވެ. މިގޮތުން މިނިވަން ކަން އިއުލާން ކުރުމުން ފެށިގެން 1960 އާއި ދެމެދު ވީ އެއްމެ 12 އަހަރު ތެރޭ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅު ތަކުން މިލިއަނެއްހާ ޔަހޫދީން އިޒްރޭލުގައި އާބާދު ކުރިއެވެ. އަދި 'ހޮލޮކޯސްޓް' އިން ސަލާމަތްވި 250،000 ޔަހޫދީންވެސް އިޒްރޭލުގައި ވަޒަންވެރި ކުރިއެވެ. 


ސުއެސް ހަނގުރާމަ

ސުއެސް ކެނަލަކީ ދުނިޔޭގެ އިޤްތިސާދަށް ކިހާ މުހިއްމު ތަނެއްކަން ދިވެހިންނަށް މިހާރު ވަރަށް ރަނގަޅަށް އިނގޭނެއެވެ. އެއީ ދާދި ފަހުން ސުއެސް ކެނަލަށް ބިޔަ އާގުބޯޓެއް ހުރަސްވެ ދުނިޔޭގެ މުދަލުގެ ބާޒާރަށް އެނގުންވީ މީގެ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ކުރިން ކަމަށްވާތީއެވެ. ހަމަ މި މިހުއްމުކަން މިސްރުގެ ރައީސް ޖަމާލް އަބްދުއް ނާސިރަށް ވިސްނިވަޑައިގެން، އިސްތިޢުމާރީ ވަކިތަކުން މިންޖު ކުރެއްވުމަށް، ސުއެސް ކެނަލް ސަރުކާރަށް ނެންގެވީ 26 ޖުލައި 1956 ގައެވެ. މިކަން އިނގިރޭސިންނާއި ފަރަންސޭސިންނަކަށް ހަޖަމެއް ނުކުރެވުނެވެ. އެއާއެކު އިޒްރޭލަށް ވާގިވެރިވެގެން މި ތިން ޤައުމުން މިސްރަށް އެރީއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެމެރިކާ، ރޫސީން އަދި އދ ގެ ފިއްތުންތަކާހުރެ ޖެހުނީ މިސްރުން ފައިބާށެވެ. މިކަމުގައި މިސްރަށް ލިބުނު އެއްމެ ބޮޑު ފުރުސަތަކީ ތެލުގެ މުއްސަނދި މެދުއިރުމަތީގެ ޤައުމުތަކާއި ގުޅުން ބަދަހި ކުރުމަށް ރޫސީންނާއި އެމެރިކާވެސް ބޭނުންވެފައި ވުމެވެ.  މިކަން ވެގެން ދިޔައީ އިނގިރޭސިން ދުނިޔޭގެ ބޮޑު ބާރުގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުމުގެ ސިއްކަޖެހުން ކަމަށެވެ. އަދި ޖަމާލް އަބްދުއްނާސިރަށް ކާމިޔާބަކަށް ވިއިރު، އިޒްރޭލުން މިސްރުގެ ސަންޢާ އެމީހުންގެ އަތްދަށުގައި އަހަރު ދުވަހު ގެންގުޅެނެވެ. އަދި ޠިރަންގެ ކަނޑުއޮޅި 7 އަހަރަށް ފަހު އިޒްރޭލް ބޭނުންވާގޮތަށް ހުޅުވިގެންދިއެވެ. 


ހަދުވަހުގެ ހަނގުރާމަ

ޠިރަންގެ ކަނޑުއޮޅި އިޒްރޭލަށް ބޭނުން ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް މިސްރުގެ ރައީސް ޖަމާލް އަބްދުއްނާސިރު އިއުލާން ކުރެއްވިއެވެ. އެއާއެކު ދެން އައީ 5 ޖޫން އިން 10 ޖޫން 1967 އަށް ކުރެވުނު އަރަބި އިޒްރޭލުގެ މަޝްހޫރު 6 ދުވަހުގެ ހަނގުރާމައެވެ. ހަނގުރާމަ ނިމިގެން ދިޔައީ، އިޒްރޭލުން ޤުދުސް ގެ ބާކީ އޮތް ސަރަހައްދާއި (މަސްޖިދުލް އަޤްސާ ހިމެނޭ އުތުރު ޤުދުސް)، ހުޅަނގު އައްސޭރި، ޢައްޒާ، މިސްރުގެ ސަންޢާ، އަދި ސޫރިޔާގެ ގޯލާންގެ ބިންތަކަށް ވެރިވެގަނެގެންނެވެ. މި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭ، އަރަބި ޤައުމުތަކުގެ، ޚާއްސަކޮށް މިސްރުގެ ސަންޢާގަ ތިބި ޔަހޫދީން އިޒްރޭލަށް ރެފިއުޖީންގެ ގޮތުގައި ދިޔައެވެ. އަދި ފަލަސްޠީނުގެ 350000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ރެފިއުޖީންނަށްވެ، ފަލަސްޠީނުގެ ހަޤީގީ ވަޒަންވެރިންގެ އެމީހުންގެ ބިމުގައި ރެފިއުޖީވެނިމުނެވެ.. ދެވަނަ ނަޤަބާ ނުވަތަ  ދެވަނަ "މުސީބާތް" ކަމަށް ފަލަސްޠީނާއި އަރަބިން މި ޙާދިޘާއަށް ކިޔައެވެ.

ފަލަސްޠީނު ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ ބިންތަކުން ނެރެލުމުން ރެފިޖީންގެ ގޮތުގައި ދިއުން


އިތުރު ހަމަ ނުޖެހުންތައް

އިސްވެ ބުނެވުނު ހަމަނުޖެހުންތަކާއި ހަނގުރާމަ ތަކުގެ އިތުރުންވެސް، އަރަބި އިޒްރޭލުގެ ކުރިމަތިލުންތައް ހިނގާފައިވެއެވެ. މުސްލިން ޤައުމަކަށް އެއްމެ ފުރަތަމަ އިޒްރޭލު ބަލައިގަތް މުސްލިމް ޤައުމަކީ ތުރުކީ އެވެ. އެއީ އިޒްރޭލް އުފެދުނުތާ 1 އަހަރު ފަހުން 1949 ގައެވެ. 26 މާރޗް 1979 ގައި ސަންޢާގެ ބިންތަކުން ފޭބުން ޝަރުތުކޮށް މިސްރުން އިޒްރޭލް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތެވެ. މިހިސާބުން އަރަބިން އިޒްރޭލުގެ ހަމަނުޖެހުން ހިނގިކަމުގައިވިޔަސް، ކުރިޔާ ޚިލާފަށް ޖަމަޢުކޮށް ގުޅިގެން ފަލަސްޠީނުގެ މިނިވަން ކަމަށްވުރެ، އިޒްރޭލުގެ ވަށައިގެން ތިބި ޤައުމުތައް، މިސްރު، ސޫރިޔާ، ޖޯޑަން އަދި ލުބުނާން ބެލީ އެބައެއްގެ ބިންކޮޅުގެ ހިމާޔަތުގައި ކަމުގައި ބުނުމަކީ ގޯހަކަށް ނުވާނެއެވެ. 

1964 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްޠީނުގެ މިނިވަންކަމަށް މަސައްކަތުް ކުރުމާއި، ފަލަސްޠީނުގެ ޙައްޤުގައި ވަކާލާތު ކުރުމަށް ޕީއެލްއޯ އުފެދުނެވެ. އަދި އެފަދަ އެހެން ޖަމާއާތްތައްވެސް އުފެދުނެވެ. 1967 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އިޒްރޭލުން މިހާރު އެކުރަމުންދާ ބީދައިން ހިފާފައިވާ ބިންތަކުގައި ޔަހޫދީން އާބާދު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. މިހާހިސާބުން ފަލަސްޠީނުގެ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ މިނިވަންކަމާއި ޤައުމިއްޔަތުގެ ހިމާޔަތުގައި ހަށި ފޮޅާލުން ނޫންގޮތެއް ނެތްކަން އެނގުނެވެ. އަދި 9 ޑިސެމްބަރ 1987 ވަނަ ދުވަހު ފަލަސްޠީނުގެ ފުރަތަމަ އިންތިފާޟާ ފެށިެގެންދިޔައެވެ. 270 އިޒްރޭލް މީހުންނާއި 2000 އާއި ގާތް ކުރާ އަދަދަކަށް ފަލަސްޠީނު ރައްޔިތުން މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި މަރުވިއެވެ. އެ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ރަސްމީ ނިމުމެއް އައީ 1993 ވަނަ އަހަރުގެ އޮސްލޯ އެއްބަސްވުމާ އެކުގައެވެ. 


އޮސްލޯ މުޢާހަދާ

ފަލަސްޠީނުގެ ސުލްހައިގެ ވާހަކަތައް ސިއްރިއްޔާތުގައި 1992 ވަނަ އަހަރު ފެށިގެން ދިޔައެވެ. އަދި ގިނަ ބައްދަލުވުންތަކަށް ފަހު 1993 ވަނަ އަހަރު ސެޕްޓެމްބަރ 13 ވަނަ ދުވަހު މަޝްހޫރު އޮސްލޯ އެއްބަސް ވުމުގައި ފަލަސްޠީނުގެ ރައީސް ޔާސިރު އަރަފާތާއި، އިޒްރޭލުގެ ބޮޑުވަޒީ ރޭބިން, އެެމެރިކާގެ ރައީސް ބިލްކްލިންޓަންގެ ހާޒިރުގައި ސޮއިކުރިއެވެ. މިހިސާބުން ފަލަސްޠީނުން އިޒްރޭލު ވަކި ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތީއެވެ. އަދި އިޒްރޭލުން، ޢައްޒާ އާއި ހުޅަނގު އައްސޭރިން ފައިބާ ފަލަސްޠީނުގެ ސަރުކާރާ 5 އަހަރު ތެރޭ ހާވާލުކޮށް ނިންމަންޖެހޭގޮތަށެވެ. އަދި 1995 ވަނަ އަހަރާއި 1998 ވަނަ އަހަރު އިތުރު އެއްބަސްވުންތަކެއްގައި ސޮއި ކުރެވުނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، 2000 ވަނަ އަހަރު ޖެހުނު އިރުވެސް،  (އޮސްލޯ އެއްބަސް ވުމަށް އަމަލުކުރި ނަމަ ޢައްޒާ އާއި ހުޅަނގު އައްސޭރިން ފައިބަންޖެހޭތާ އިތުރު 3 އަހަރު ފަހުން) އިޒްރޭލުން ޢައްޒާގެ %15 އަދި ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ %70 އިން ނުފޭބިއެވެ. ބަދަލުގައި ދިޔައީ އިތުރު އާބާދީ ތައް އުފައްދަމުންވެ. އެހެން ކަމުން އޮސްލޯގެ އެއްބަސް ވުމުގެ މަންފާއެއް ފަލަސްޠީނަކަށް ނުކުރެއެވެ. 28 ސެޕްޓެމްބަރ 2000 ވެގެން ދިޔައީ ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުން ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލިދުވަހަކަށެވެ. އިޒްރޭލުގެ އޭރުގެ އިދިކޮޅު ލީޑަރ އެރިއަލް ޝެރޯން ބޮޑު ފައުޖެއްގެ ހިމާޔަތުގައި ޤުދުސަށް ގޮސް މަސްޖިދުލް އަޤްސާ ގެ ޙުރުމަތް ކަނޑާލީއެވެ. އެއާއެކު ދެވަނަ އިންތިފާޟާ ފެށިގެންދިޔައެވެ. ފަލަސްޠީނުގެ 3100 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނާއި އިޒްރޭލުގެ 420 ވަރަކަށް މީހުން މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި މަރުވިއެވެ. 2004 ނޮވެމްބަރުގައި ފަލަސްޠީނުގެ ރައީސް ޔާސިރު އަރަފާތު ބަލިހާލަތު ބޮޑު ވުމާއި، އެއާއިއެކު ވެެރިކަމަށް ހިފުމުގައި ފަތަޙަ ޖަމާޢަތާއި ހަމާސްގެ ވާދަވެރިކަން ބޮޑުވިއެވެ. އަދި ޢައްޒާގެ ވަށައިގެން އިޒްރޭލުން ރޭނި ފާރުވެސް ފަލަސްޠީނުގެ ދެވަނަ އިންތިފާޟާގެ ސިއްކަޖެހުނު ސަބަބުތަކުގެތެރޭ ހިމެނެއެވެ. 

ޔާސިރު އަރަފާތު

ދޭތެރެއަކުން ހަމަލާ ބަދަލު ކުރެވި އަނެއްކާވެސް މަޑުޖެހިލާ ހަމަ ހިމޭން ކަމެއްގޮސް، މިފަދަ ގޮތަކަށް މަސްރަހު ހޫނުކޮށް އެހެނަސް ހަނގުރާމަ ނުކޮށް އޮތުމަށް ފަހު ޙަމާސް ޖަމާޢަތް ނެތިކޮށްލުމަށް 2014 ވަނަ އަހަރު އިޒްރޭލުން ހަނގުރާމަ އިއުލާނު ކުރިއެވެ. 7 ހަފުތާ އަށް ދެމިގެން ދިޔަ ހަމަލާ ތަކަށް ނިމުން އައިއިރު އިޒްރޭލުގެ 67 މީހުންނާއި ފަލަސްޠީނުގެ 2200 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވިއެވެ. 


އަރަތާފަތަށް ފަހު ފަަލަސްޠީނު

1959 ވަނަ އަހަރު ޔާސިރު އަރަފާތު ފަތަޙަ ޖަމާޢަތް އުފެއްދިއެވެ. ފަތަޙަ ފުރަތަމަ މަޝްހުރުވެގެން އައީ ފަރަންސޭސިން ބަލިކުރުމުގައި އަލްޖަޒާއިރު ގައި ބޭނުންކުރިފަދަ ގޮރިއްލާ ހަމަލާ ދިނުމުގެ އުކުޅުގައި އަރާހުރި، އިޒްރޭލަށް ނުރައްކާ ބޮޑު ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި މިގޮތަށް ފަލަސްޠީނުގެ މިނިވަންކަމަށް މަސައްކަތް ކުރާ އެތަކެއް ޖަމާޢަތްތަކެއް ދިޔައީ އުފެދެމުންނެވެ. 1969 ވަނަ އަހަރު އަރަބި ލީގުގެ ނިންމުމާއެކު، މިސްރުން އިސް ދައުރެއް އަދާކޮށް ކުރިން ބުނެވި ދިޔަ ޕީއެލްއޯ ގެ ޗެއާރމަނަކަށް އަރަފާތު ވިއެވެ. އަދި 1973 ވަނަ އަހަރު ޕީއެލް އޯ އަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ބަލައިގަންނަ ފަލަސްޠީނު ރައްޔިތުންނާއި ފަލަސްޠީނު މައްސަލައިގެ މަންދޫބު ނުވަތަ ސަރުކާރު ކަމަށް ކަނޑައެޅިގެން ދިޔައެވެ. އެހިސާބުން ފެށިގެން 2004ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަ ވުމާ ހަމަޔަށް ފަލަސްޠީނުގެ "މޫނުމަތި" ކަމަށް ވީ އަރަފާތެވެ. އަދި އޭނާގެ ހިތްވަރާއި ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލާގައި ހުޅަނގުންނާއި އެމެރިކާ އަދި އިޒްރޭލުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކުން ފަލަސްޠީނުގެ ޙައްޤެއް އުނިވިޔަ ނުދޭން ދޫނުދެއްވި ހަރުދަނާކަމެވެ. އަރަފާތަށް ފަހު 2006 ގައި ބޭއްވުނު އިންތިޚާބުގައި އަރަފާތުގެ ފަތަޙަ ޖަމާޢަތުގެ މައްޗަށް ހަމާސް ކުރިހޯދިއެވެ. މިކަމަކީ ޑިމޮކްރަސީއަށް ވަކާލާތު ކުރާ ހުޅަނގާއި އެމެރިކާ އަށް ބަލައިގަންނަން ފަސޭހަ ކަމަކަށް ނުވިއެވެ. އަމުދުން ހަމާސްގެ ޖާނުން ފިދާވުމުގެ ހަމަލާގެ ހިތިކަން ލިބިފައިވާ އިޒްރޭލަށް މިކަން އެއްގޮތަކަށްވެސް ކަމުނުދިޔައެވެ. ޚުދު ގިނަ އަރަބި ޤައުމުތަކުން ވެސް މިކަން ބަލައިގަނަން ބޭނުން ނުވިއެވެ. ނަތީޖާ އެއްގެ ގޮތުން އިންތިޚާބުވި މަޖިލިސްގެ ބޭނުން ކެނޑުނެވެ. ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކުން ހަމާސް ސަރުކާރު ބަލައިނުގަނެ ހުރިހާ ކަމެއްގައި ޕީއެލްއޯ އާއެކު ކުރިއަށްދާން ނިންމި އެވެ.  

ޢައްޒާ އައި ހުޅަނގު އައްސޭރި ވަކިވެދިއުން

 ފަލަސްޠީނުގެ އެތެރޭގެ ހަމަނުޖެހުން ވެގެން ދިޔައީ އަރަބިންނަށް ވެސް ބޮޑު ނުރައްކަލަކަށެވެ. 2007 ވަނަ އަހަރު ފަތަޙަ އަދި ހަމާސްގެ ދެމެދުގައި އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވުނީ ސައުދީއަރަބިއްޔާ އިން މައްކާގައި ބޭއްވި ވާހަކަ ތަކަށް ފަހުއެވެ. އެހެނަ ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުންވެސް ހަމަ ނުޖެހުން ހިނގިއެވެ. ޖޫން 2007 ވެގެން ދިޔައީ ފަލަސްޠީނުގެ އެތެރޭގެ ބައިބައިވުން ރޮނގުދަމާލެވުނު ދުވަސްކޮޅަށެވެ. ލޭއޮހޮރުންތަކާއެކު މައްސަލަ ނިމި ދިޔައީ ހަމާސް އިން ޢައްޒާގެ ކޮންޓްރޯލު ނަގާ، އައި ރައީސް އައްބާސް ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ވަގުތީ ސަރުކާރެއް އުފަދަވައިގެންނެވެ. ދުނިޔެ ބަލައިގަތީ މިދެންނެވި ވަގުތީ ސަރުކާރެވެ. ޢައްޒާގައިވާ ހަމާސް ނެތިކޮށްލުމަށް އިޒްރޭލުން ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންވެއެވެ. 2008، 2012 އަދި 2014 ގައި އިޒްރޭލާ ހަމާސް އާއި ދެމެދު ވަރުގަދަ ކުރިމަތިލުން ތަކެއް ހިނގިއެވެ. އަދި މިމުއްދަތުތެރޭ ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި 4000 ވަރަކަށް ފަލަސްޠީނު މީހުންނާއި، 100 އާއި ގާތް ކުރާ އަދަދަކަށް އިޒްރޭލު މީހުން މަރުވިއެވެ.  ދެން އައީ ދޭތެރެއަކުން ހަމަލާ ތަކެއް ބަދަލު ކުރެވުނު ނަމަވެސް ފުދޭވަރަކަށް ހަމަހިމޭންކޮށް ދިޔަ 7 އަހަރެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި 7 އަހަރު އިޒްރޭލުން ވަނީ ޢައްޒާ އަކީ ޖަލަކަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ. މުޅި ދުނިޔެއާއި ގުޅުން ކަނޑުވާފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އިޤްތިސާދު ހަލާކުވެ، ޢައްޒާ ވަނީ ނިކަމެތި ވެފައެވެ. މިހާރު ކުރެވެމުން އެދާ ހަނގުރާމައަކީ، މިބުނެވުނު ޢައްޒާ އައި އެތަނުގައި ވެރިކަންކުރާ ޙަމާސް އާއި ދެކޮޅަށް ކުރާ ހަނގުރާމައެކެވެ. 

މުސްލިމް، ނަސާރާ، އަދި ޔަހޫދީ ދީންގެ ބަޔަކު އެއްބައިވަންތަކަން ދައްކާ، ކޮވިޑް އިން ސަލާމަތް ވުމަށް އެދި ޤުދުސްގައި ދުޢާ ކުރަނީ


ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލަ އަކީ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. އެތަކެއް ޒަމާންޔަކެއްގެ ތާރީޚެއް އޮތް މަައްސަލައެކެވެ. ޤުދުސަކީ މުސްލިމުންގެ އިތުރުން ޔަހޫދީންނާއި ނަސާރާއިންގެވެސް އަޤީދާ އާއި ގުޅިފައިވާ ބިމެކެވެ. މައްސަލަ މިހާ ދިގު ދެމިގެންދާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ވެސް މިއެވެ. ފަލަސްޠީނާއި އިޒްރޭލުގެ ހަމަނުޖެހުން ހިނގާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ދެންމެ ދެންމެ މިކަން ކޮޅެއްގައި ޖެހެނީހެން ހީވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މަސްރަޙަށް ބަލާއިރު މިއަކީ އަދި އެހާ ފަސޭހަ ކަމެއްހެން ވެސް ހީނުވެއެވެ. ކަށަވަރުވާ ކަމަކީ މިމައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ލިބެންޖެހޭ ކަމެވެ. 



މަަސްދަރުތައް: 

https://www.palestineremembered.com/Acre/Palestine-Remembered/Story564.html

https://www.un.org/unispal/history/

https://www.arij.org/atlas40/intro.html

https://brewminate.com/crusader-states-in-the-medieval-levant/

https://www.dailysabah.com/feature/2018/05/18/400-years-of-peace-palestine-under-ottoman-rule

https://books.google.mv/books?id=AnJIfuDAtp4C&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

https://www.history.com/topics/middle-east/zionism

https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war#:~:text=The%20Arab%2DIsraeli%20War%20of%201948%20broke%20out%20when%20five,Israel%20on%20May%2014%2C%201948.&text=The%20United%20Nations%20resolution%20sparked,and%20Arab%20groups%20within%20Palestine.

https://www.lancaster.ac.uk/normanedge/All%20other%20stuff/Andrew%20Jotischky,%20%27Franks%20and%20Natives%20in%20the%20Crusader%20States%27.pdf

https://frenchofoutremer.ace.fordham.edu/index-of-sources/sources-by-local/levant/

https://www.aljazeera.com/features/2018/6/4/the-naksa-how-israel-occupied-the-whole-of-palestine-in-1967

https://www.jewishvirtuallibrary.org/british-white-paper-of-1939

https://www.theguardian.com/world/2006/jan/26/israel1

https://www.metmuseum.org/toah/hd/crus/hd_crus.htm

https://en.wikipedia.org/wiki/Bilad_al-Sham#Muslim_conquest_of_Syria

https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem

https://en.wikipedia.org/wiki/Aliyah

https://en.wikipedia.org/wiki/Mamluk_Sultanate_(Cairo)

https://en.wikipedia.org/wiki/United_Nations_Partition_Plan_for_Palestine

Photo:  

Arafat: https://www.latimes.com/world/worldnow/la-fg-wn-arafat-poisoned-test-results-20131015-story.html

Agsa mosque: https://small-khadem.blogspot.com/2009/10/dont-confuse-with-al-aqsa-mosque.html

Ottaman : https://www.palestinechronicle.com/remembering-the-ottoman-empire-in-palestine/

https://orientxxi.info/l-orient-dans-la-guerre-1914-1918/the-jewish-yishuv-in-ottoman-palestine,0733

https://www.thejc.com/comment/opinion/empathy-in-the-israel-palestine-conflict-a-new-approach-to-peace-1.62406

https://www.archyde.com/jews-muslims-and-christians-pray-together-for-the-first-time-in-jerusalem-to-end-the-coronavirus/



 


13 May 2021

ފެނުމުން އެލިސްޓު... އެމުނޭ މި ހާސަރު...

ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ މިއުޅެނީ ސިޔާސީ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނޫނެވެ. ސިޔާސަ ވާކަށްވެސް ނޫނެވެ. މިއުޅެނީ، މި ބިމަށް ނިސްބަތްވާ، ދިވެހި ލޭހިނގާ ދިވެހި ދަރިއަކަށް ވީތީ، މިޤައުމަށް ހިތުގައި ކުލުނަކާއި ލޯތްބެއް އޮތަތީ، އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ޝުޢޫރު ތެދުވެރިކަމާއެކު ދަންނަވާލެވޭތޯއެވެ.

11 މޭއި 2021 ވެގެން މިދިޔައީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި ފާހަގަ ކޮށްލެވޭނެ ދުވަހަކަށެވެ. މިފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި ރާއްޖެ ދުށް އެންމެ ބޮޑު ޚިޔާނާތް ކަމަށްވާ، އެމް.އެމް.ޕީ.އާރ.ސީ ގެ މަައްސަލާގައި ޚިޔާނާތްތެރިވި ކަމަށް ބެލެވޭ ދިގު ލިސްޓެއް ރައްޔިތުންނާއި ހަމަޔަށް ތިލަވި ދުވަހެވެ. މިއީ 27 އޮކްޓޯބަރ 2015 ގައި އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުން މި މައްސަލަ ބައްލަވަން ފެށި ހިސާބުން ފެށިގެންވެސް އަދާ ހަމައަށް، ޢާއްމުންނާ ހިސާބަށް މި މައްސަލައިގެ ތަފްސީލުތައް މިހާ ތިލަކޮށް ފެންމަތިވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. ދިވެހި ރައްޔިތެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން، މިމައްސަލަ ބެއްލެވި، ބައްލަވަމުންގެންދަވާ އަދި ރައްޔިތުންނާ ހިސާބަށް މިކަން ގެނެސްދިނުމުގައި ބައިވެރިވި ކޮންމެ މީހަކަށް ޝުކުރުވެރިވަމެވެ. 


ޚީޔާނާތުގެ ފައިސާ ލިބުނު ކަމަށް ބެލެވޭ 281 ފަރާތެއްގެ ނަމާ އެކު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އިން މިއަދު ލިސްޓު ޢާންމު ކުރުމުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ދެން ވާންވީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ ޖަވާބު ސާފެވެ. އެއްފަރާތް ވާންވީއެވެ! ނުވަތަ އިސްތިއުފާ ދޭން ވީއެވެ! 

މިއީ ފަސޭހަ އަދި ކުޑަ ކަމެއްގެ ވާހަކަ އެއް ނޫނެވެ. އެއްފަރާތްވެ އިސްތިއުފާ އޭ ދަންނަވާއިރު އެ 281 މީހުން ކުރެ އެކަކީވެސް ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން މިމައްސަލާގައި ޙުކުމް އައިސްފައިވާ މީހެއް ނޫނެވެ. އެހެން ކަމަށްވާނަމަ، ކުށެއް ސާބިތު ނުވާހާ ހިނދަކު އޭނާ ކުއްވެރިއަކަށް ނުވާނެއެވެ، ތެދެކެވެ. އެއީ އެކަން އޮތް ގޮތެވެ. އަދި މީހަކު ތަނެއްގައި ހުރެފަ ތިޔައީ ވަގެކޭ ބުނާ އިރަށް އަޅުގަނޑު ވަގަކަށް ނުވާނެއެވެ. ވާން ނުވެސް ޖެހެއެވެ. 

އެހެން ކަމަށް ވާނަމަ، ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ އެއްފަރާތްވުން ނުވަތަ އިސްތިއުފާ ދިނުމުގެ ވާހަކަ ދައްކަނީ ކީއްވެތޯއެވެ.

1-  މިއީ މިފަހުން ރާއްޖޭގައި ހިނގި އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ފުޅާ އެއް ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލެވެ. 30 ވަރަކަށް ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓެއް އޮތް ޤައުމެއްގައި 1.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލޯމަތިން ގެއްލުވާލުމަކީ ކުޑަކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެން ކަމަށް ވާނަމަ މިކަމުގައި ހިއްސާވިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވުމަކީ ކުޑަ ކަމެއްނޫނެވެ. އެފަދަ ބަޔަކު އެއްފަރާތް ނުވާންވީ ކީއްވެތޯއެވެ. 

2- ސާބިތު ނުވުމުގެ ވާހަކައެވެ. މައްސަލައެއްނެތެވެ. ސާބިތު ނުވަނީސް އިސްތިއުފާ ނުދެއްވިޔަސް، މަޤާމުތަކުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުން ބަރީއަވާށެވެ. ރިވެތިގޮތަކީ އެއީއެވެ. އަދި ފަސްބައި ކިލަނބުކަމާއި ދުރީވެސް އެގޮތެވެ. އެއްފަރާތް ވާންވީ މި 281 ނަން ނިސްބަތްވާ މީހުން "ވަގުންނަށް" ވީތީ ނޫނެވެ. ވަގުންނަށް ނުވީތީއެވެ!!! ތިމާގެ އިޚުލާސްތެރިކަމާއި، އިންޓެގްރިޓީ ހިފަހައްޓަން ރައްޔިތުން ކުރިމަތީ މިވަގުތު އޮތް ހަމަ އެކަނި ފުރުސަތަކީ އެއީ ކަމަށްވީތީއެވެ. ސިއްރެއް ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ މީހެއް ނަމަ އެކިޔާ އުޅޭ، "ސެލްފް ރެސްޕެކްޓް"އް ވެސް އޮންނަންވާނެތާއެވެ. 

3- އަނެއް ސަބަބަކީ މި ލިސްޓް އައި މަސްދަރެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަށް ޤާނޫނުން ލިބިދޭ ބާރުން އުފައްދަވާފައިވާ ކޮމިޝަނަކުން ހޯއްދެވި ހޯއްދެވުން ތަކެވެ. މަސައްކަތުގައި މަދަދުދާރުވީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމަށް އުފައްދާފައިވާ މުޢައްސަސާއިންނެވެ. ލިިސްޓް ޢާންމު ކުރީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މަންދޫބުންގެ ތެރެއިން ހޮވުނު ކޮމެޓީއަކުންނެވެ. އަދި އެކޮމެޓީގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގައި އޮތް އެންމެ ބާރުގަދަ 241 ކޮމެޓީ ހިމެނިގެންނެވެ. ދެން މިއީ ތޯތޯ ލިސްޓެކޭ، ދައުލަތް ފޭލި ވަނީއޭ، މަގޭ ވެރިޔާ ތިލިސްޓަކު އޮންނަވަރުކަމެއް ނުކުރާނެޔޭ، ތިއުޅެނީ ބަދުނާމު ކުރާށޭ ގޮވިޔަސް އެކަން ރައްޔިތުންނަށް ބަލައިގަންނަން ފަސޭހަ ނުވާނެއެވެ. މިހާލަތުގައި އެބަހުރުވަ އިސްކުރުންވެސް ވާނީ ކުރެވޭ ކޮސްކަމަކަށެވެ. 

4- މިދަންނަވަނީ ބޮޑު ޚިޔާނާތެއްގެ ވާހަކައެވެ. ދެން އޭގެން ބައި އެޅުނު ކަމަށް ބެލެވޭ ބަޔަކު، ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިން މަންފާ ލިބޭ މަޤާމެއްގައި ހުންނަންވާނީ، އެކަމުން ބަރީއަވެ ސާފުވުމަށް ފަހުއެވެ. މަޖިލިސްތަކާއި، ޕާޓީތަކުގެ މަޤާމުތަކާއި، ސިވިލް ސާވިސް މަޤާމުތަކާއި، އަދި އެނޫންވެސް ދައުލަތުގެ ނުވަތަ ދައުލަތުން ޚަރަދު ކުރާ މުޢައްސަސާއެއްގެ މަޤާމުގައި ހުރުމުން ދެ ކަމެއް އެބަ ގޯސްވެއެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކަށް އޭނާގެ ނަހަމަ ނުފޫޒެއް ފޯރުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އެފުރުސަތު ބޭނުން ކުރާނެއެކޭ ނޫނެވެ. 

5- އެއްމެ މުހިއްމު ނުކުތާ އެންމެ ފަހަށް ބޭއްވީއެވެ. ޚިޔާނާތުގެ ފައިސާ ލިބުނު ކަމަށް ބުނާ 281 މީހުންގެ ތެރެެއިން ދައުލަތުގެ ނުވަތަ ދައުލަތުން ހަރަދު ކުރާ މުޢައްސަސާއެއްގެ އެއްވެސް މަޤާމެއްގައި މައްސަލަ ނިމެންދެން މި 281 މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކުވެސް ނުހުންނަން ޖެހޭ ސަބަބަކީ މި ދައުލަތުގެޙުރުމަތް ނުކެނޑުމެވެ.  ކަރާމަތް ރައްކާތެރި ކުރުމެވެ. މުޢައްސަސާތަކުގެ އަގު ހިފަހެއްޓުމެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހިތުގައި މުޢައްސަސާތަކާއި ދައުލަތަށް އޮތް މަޤާމު ސަލާމަތުން ބޭއްވުމެވެ. 


ތެދެކެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އަޑަށް ކިތައްމެ ބާރުލާ މިވާހަކަ ދެއްކިޔަސް ވާނެ ކަމެއް ނެތެވެ. އެހެނަސް، މި ދައުލަތުގެ ކަރާމާތް ރައްކާކުރެވެން ޖެހެއެވެ. ޤާނޫނުގެ ދިގު އަތް ކޮންމެވެސް ދިމާލަކުން ނިކުމެ، މި ލައްގަނޑުން މިޤައުމު ސަލާމަތް ކުރަން އެބަ ޖެހެއެވެ. މި ޝޯ ރައްޔިތުން ބަލާތާ 5 އަހަރު ވީއެވެ.  މިލިސްޓުގައި ވާ ކުށުން ބަރީއަވާ ބަޔަކު ނަމަ އެބަދުނާމުން ސަލާމަތް ކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. ކުށްވެރިންނަމަ ޤާނޫން އެމީހުންނާއި ހަމަ ކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއީ ޝަރަފުވެރި ފަޚުރުވެރި ޤައުމެއްކަން އެބަ ދައްކަން ޖެހެއެވެ. އިހު ފެނުން ސުމޯޓޯ އުސޫލެއް އަދަކު ފެންނަން ނެތޭ ކިޔާތީ އިވެއެވެ. އެކަމަކު، ދިވެހި ދަރިއަކަށް ވީތީ ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ މިދިގު ލިސްޓު އިންސާފުގެ ތަރާދުން ކިރެންދެން ވެސް ދައުލަތުގެ ކަރާމާތް ހިފަހައްޓާ ނަގަހައްޓާނެ ފަރުވާއެއް ޤާނޫނުގެ އަތުން ހޯދަންޖެހެެއެވެ. އެކަން އެހެން ނުވެއްޖެ ނަމަ، އަދުގެ ޖީލުތަކަށް އެދެވެނީ ހާދަހާވާ ހުތުރު ފިލާވަޅެކެވެ. އަންނާންއޮތް ޖީލުތަކަށް އެދޫކޮށްލެވެނީ ހާދަހާވާ ލަދުވެތި މާޒީއެކެވެ. 

ދިވެހި ޤައުމު އަބަދުމެ އަބުރުވެރި، ޤަދަރުވެރި ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ލަހައްޓަވާށި. އާމީން


ފޮޓޯ: 

https://devpolicy.org/bring-back-our-corruption-and-samuel-huntington-20180827/